25 Μαρτίου 2014

Στην πρέσα

Δοκίμιο αρ. 10


Ριψοκίνδυνη ισορροπία του Πιερ Ριγκάλ κάτω από την πρέσα!

Υπό πίεση κινείται, χορεύει, υπάρχει επί μία ώρα, μέσα στο μικρό δωμάτιο της παράστασης Press, ο Πιερ Ριγκάλ, ο αθλητής που σπούδασε μαθηματικά και κινηματογράφο και το 2003 ίδρυσε την Ομάδα Derniére Minute για να εισέλθει στον χώρο του σύγχρονου χορού. Πάλι με κοστούμι, όπως λόγου χάρη στην παρθενική του εμφάνιση (érection), μαύρο τώρα. Πρωτότυπο ηλεκτρονικό ηχητικό περιβάλλον δημιουργούν ζωντανά και σε εναλλαγή ο Νιλ Μπορντούρ και ο Τζορτζ Ντάισον.

Το δωμάτιο, τοποθετημένο πάνω στη σκηνή ως αυτόνομη κατασκευή, έχει κυβικό σχήμα και λειτουργεί ως πρέσα, καθώς η έδρα της οροφής ανεβοκατεβαίνει επηρεάζοντας δραστικά το κινητικό σχέδιο του περφόρμερ αλλά και το φωτιστικό κλίμα με τους ψυχρούς λαμπτήρες της περιμετρικά. Φως μπαίνει και από τις χαραμάδες της οροφής, ενώ έχει αφαιρεθεί ο "τέταρτος τοίχος" για να βλέπουμε. Δηλαδή το κουτί του δωματίου είναι μια μηχανή και ο Ριγκάλ ένας βιρτουόζος ακροβάτης, ένας τρομερός πρωταθλητής που τσαλακώνει το κοστούμι του για να κρατήσει απίστευτες ισορροπίες που σου κόβουν την ανάσα. - Φοβερή η στιγμή που στηρίζει κατακόρυφα το σώμα του στο κεφάλι του, λες και έχει αναποδογυρίσει το κουτί, λες και πατάει στο ταβάνι!

Ο Ριγκάλ δεν είναι μόνος του μέσα στους γκρι τοίχους. Αριστερά κρέμεται από την οροφή μηχανισμός που καταλήγει σε κάμερα και μικρό κόκκινο φωτάκι. Στην αρχή, ο περφόρμερ (καθισμένος σε καρέκλα) και η κάμερα μας υποδέχονται κατά την προσέλευσή μας στο μεγάλο κουτί της πλατείας. Το δεδομένο ότι μας κοιτάζει και η κάμερα είναι σημαντικό, επηρεάζει τη συμπεριφορά μας…

Κατά την έναρξη, η τηλεχειριζόμενη κάμερα με το φωτάκι γυρίζει προς τα μέσα. Μπροστά της ο περφόρμερ κινείται σα να εκθέτει ένα υψηλό στάτους ποζάροντας. Την πρώτη φορά η πρέσα κατεβαίνει τόσο όσο χρειάζεται για να εξαφανιστεί το κεφάλι του περφόρμερ. Είναι μία  λαιμητόμος! Το ακέφαλο σώμα προσαρμόζεται, κινεί κυρίως τα χέρια, κάθεται στην καρέκλα, μέχρι να... ξαναφυτρώσει το κεφάλι στη θέση του σαν έκπληξη. Τη δεύτερη φορά, η πρέσα κατεβαίνει τόσο απειλητικά, ώστε χρειάζεται να χρησιμοποιήσει την καρέκλα ως εμπόδιο ή στήριγμα της οροφής. Την επόμενη φορά, η καρέκλα δεν υπάρχει πια και ο περφόρμερ, που χωράει μόνο οριζοντιωμένος, μας προτείνει να δούμε τη σκηνή με άλλο προσανατολισμό. Στη συνείδηση του θεατή εδραιώνεται τώρα το ερώτημα: πόσο μπορεί να συρρικνωθεί αυτός ο απειλητικός χώρος; Αισιοδοξία προκαλείται όταν ο περφόρμερ κατορθώνει να αντισταθεί και να σηκώσει με το σώμα του την πρέσα, η οποία θα απειλήσει εκ νέου, όμως λίγο, όσο χρειάζεται για να σημειωθεί ότι η απειλή βρίσκεται ακόμα εδώ. Αφού ξεχνάμε τρόπον τινά την ύπαρξή της, ο Ριγκάλ έχει την ευκαιρία να αποσυναρμολογήσει το ρομποτικό σποτάκι-κάμερα που τον παρακολουθεί και να χρησιμοποιήσει τον μηχανισμό ποικιλοτρόπως. Αρχικά, το αποσπασμένο μπράτσο της κάμερας χρησιμεύει ως μηχανισμός στήριξης. Κάθεται πάνω του, τον προσαρμόζει στην πλάτη του, επιχειρεί να κινηθεί μαζί του. Το σώμα του φαίνεται σαν προέκταση του μηχανισμού. Εν συνεχεία, κινεί τον ελαστικό μηχανισμό σαν μαριονέτα υποβάλλοντας την εικόνα ενός ερπετού, με το οποίο ερωτοτροπεί, αναμετριέται και τελικά το νικά. Άλλη ευκαιρία όμως η πρέσα δεν δίνει. Κατεβαίνει με γρήγορο, αποφασιστικό ρυθμό και τον σιδερώνει ολοζώντανο, τον συνθλίβει σαν μάζα άψυχου αντικειμένου. Γίνεται ο τάφος του. Τελικά, είναι τραγωδία.

Δεν μπορούμε να πούμε με απόλυτη βεβαιότητα ότι η πρέσα του Ριγκάλ λειτουργεί ως μεταφορά του σύγχρονου κοινωνικού μηχανισμού που καταπιέζει τα άτομα μέχρι συνθλίψεως, τουλάχιστον στον βαθμό που είναι δύσκολο ο θεατής να ταυτιστεί με κάποιον που φοράει μαύρο κοστούμι, μπλε πουκάμισο, μαύρη γραβάτα και δερμάτινα μποτάκια. Μπορούμε όμως να βεβαιώσουμε ότι ο πολύσημος τίτλος της παράστασης παρέχει τουλάχιστον δύο κλειδιά ανάγνωσης, αφού press, εκτός από πίεση, είναι και ο Τύπος, είναι και το πιεστήριο. Εντός του πιεστηρίου, λοιπόν, το σώμα του Ριγκάλ τυπώνει με μαύρο χιούμορ στη μνήμη μας μια γεμάτη νόημα και στιγμές κινδύνου παράσταση για το Φεστιβάλ της Καλαμάτας, ριψοκινδυνεύει και κατατροπώνει το εφήμερο, πολύ πιο πάνω από την αξία του εισιτηρίου…

20 Μαρτίου 2014

Άμλετ ή Τα σκαλιά της εξουσίας

Δοκίμιο αρ. 9


Ο Στεφάν Ντεγκού στον ρόλο του Άμλετ 

και τη σκηνή του πασίγνωστου μονολόγου 
"Να πεθάνεις - Να κοιμηθείς".
     

Ύμνος στη θεατρική τέχνη είναι ο «Άμλετ» (1868) του Αμπρουάζ Τομά, έτσι όπως τον σκηνοθετεί ο Ολιβιέ Πι, ο οποίος θριαμβεύει τα τελευταία χρόνια στον χώρο συνεργαζόμενος με τον μαέστρο Μαρκ Μινκόφσκι. Με τη Συμφωνική Ορχήστρα και τη Χορωδία του Μονέ, ο Πι τηρεί τις συμβάσεις και τους κανόνες της Μεγάλης Όπερας, δηλαδή του είδους στο οποίο ανήκει και η συγκεκριμένη, αλλά και με απόλυτη επιτυχία ενσωματώνει δικούς του νεωτερισμούς, στο πλαίσιο μιας θεατρολογικής ανάγνωσης.

Κυρίαρχος είναι ο ρόλος της σκηνογραφίας του Πιέρ-Αντρέ Βάιτς: κλίμακα που καλύπτει ολόκληρη τη σκηνή, και ενδιάμεσα διασπάται (το κεντρικό τμήμα) σε μικρότερες κλίμακες δράσης φανερώνοντας τοίχους και καμπυλωτά περάσματα. Υπό τους μινιμαλιστικούς φωτισμούς του Μπερτράν Κιλί, στις κλίμακες του σκηνικού λαμβάνουν χώρα το κρυφτό και το κυνηγητό των πρωταγωνιστών του δράματος. Ο ήρωας του Στεφάν Ντεγκού, ειδικότερα, πότε κάθεται σκεπτικός στην κερκίδα ως θεατής και πότε κινείται με εξαιρετική ευκολία στα κομματιασμένα σκαλοπάτια ως ένας Άμλετ της δράσης. Είναι ολοφάνερα μια σκηνογραφική σκηνοθεσία, όμως και μια μεγάλη δοκιμασία για τους επί σκηνής συντελεστές, που υπηρετούν τον δραστήριο σκηνικό μηχανισμό με αξιέπαινη σωματική δεινότητα και φυσικότητα. Η κυριαρχία αυτή του σκηνικού μηχανισμού μάς παραπέμπει κάθε στιγμή στην ανάλυση-σημείο αναφοράς του σαιξπηρολόγου Γιαν Κοττ, την οποία φαίνεται πως γνωρίζουν σκηνοθέτης και σκηνογράφος. «Η φεουδαρχική ιστορία», γράφει ο συγγραφέας του «Σαίξπηρ ο σύγχρονός μας», «είναι σαν μια μεγάλη σκάλα που την ανεβαίνει μια ασταμάτητη πομπή βασιλιάδων. Κάθε σκαλοπάτι, κάθε βήμα προς την κορυφή συνοδεύεται από φόνους, δολιότητα, προδοσία. Κάθε σκαλοπάτι φέρνει πιο κοντά στο θρόνο. Άλλο ένα σκαλοπάτι και το στέμμα θα πέσει. Γρήγορα ο μνηστήρας θα μπορέσει να το αρπάξει. Οι μονάρχες αλλάζουν. Όλοι τους όμως -καλοί και κακοί, γενναίοι και δειλοί, αχρείοι και ευγενικοί, απλοϊκοί και κυνικοί- ανεβαίνουν την ίδια σκάλα». Παρότι ο Άμλετ του Πι αποσπά το κεντρικό κομμάτι της μεγάλης κλίμακας για να χωροθετήσει το δικό του θεατρικό παιγνίδι αποκάλυψης της αλήθειας, δεν παύει αυτό το κομμάτι να είναι από τα ίδια υλικά. Μάλιστα, ο σκηνογράφος προεκτείνει και εκσυγχρονίζει αυτή την «Εικόνα του Μεγάλου Μηχανισμού» που περιγράφει ο Κοττ, καθότι η παμπάλαια σκάλα της εξουσίας, στην οποία κινούνται οι ήρωες με κλασικά κοστούμια, είναι φτιαγμένη από αναρίθμητα τούβλα! Με αυτόν τον τρόπο, η παράσταση παραπέμπει ταυτόχρονα στο φεουδαρχικό παρελθόν και στον σύγχρονο κόσμο. Ωστόσο, ο Άμλετ θα χρησιμοποιήσει και δική του σκάλα αλουμινίου, ενώ με το κενό που δημιουργεί στη μεγάλη κλίμακα, ανοίγει και ένα κενό στην εξουσία του σφετεριστή θείου του και της μητέρας του. Στον ελεύθερο χώρο της λειψής κλίμακας, μπορεί να γλεντοκοπά το βασιλικό ζεύγος, αλλά μεταξύ άλλων μπορεί και να διαμαρτυρηθεί ο λαός, να ζητήσει ελευθερία και να λιθοβολήσει τον βασιλιά με τα τούβλα που -πιθανόν αφαιρεί από το παλάτι, δηλαδή γκρεμίζει και- κουβαλά προηγουμένως ο Άμλετ με καροτσάκι και αδειάζει στη δεξιά πλευρά.  Στο ίδιο κενό, τρελαίνεται, τραγουδά και χορεύει με τα σκυλιά της εξουσίας, πνίγεται με τα τούβλα-βαρίδια αγκαλιά η Οφηλία, η μεγάλη μαριονέτα του Μηχανισμού. Πολύ χρησιμοποιείται η περιστρεφόμενη (κυκλική) σκηνή, επί της οποίας άγονται και φέρονται πρόσωπα και πράγματα.

Δύο φορές σκορπίζονται χαρτιά στη σκηνή. Την πρώτη, μετά την τέλεση του γάμου Κλαύδιου και Γερτρούδης, ο βασιλιάς πετάει χαρτονομίσματα από το μπαλκόνι για τον λαό! Τα μαζεύουν τα μέλη της μικτής χορωδίας σαν πουλιά που ορμούν σε τροφή. Τη δεύτερη, ο Άμλετ αδειάζει την τέφρα του πατέρα του πάνω σε τράπεζα, δηλαδή μύρια χαρτάκια μαύρα από μαύρη τεφροδόχο, και τοποθετεί ανεμιστήρα που τα σκορπίζει, ανακαλώντας στη μνήμη του θεατή το σκόρπισμα χαρτονομισμάτων! Είναι η ίδια τράπεζα που χρησιμοποιείται για την εκφορά της Οφηλίας! Η ακόλουθη διαμαρτυρία του λαού -με κόκκινες σημαίες και αίτημα την ελευθερία- φαίνεται ότι συνδέεται αιτιακά με την εικόνα της χάρτινης τέφρας, ενώ στο δραματουργικό πλαίσιο αιτιολογείται ως αποτέλεσμα της αποκάλυψης της αλήθειας.

Έξοχη βρίσκω την αξιοποίηση και του «θεάτρου μέσα στο θέατρο» προκειμένου να υπογραμμιστεί ο μεταθεατρικός χαρακτήρας του ανεβάσματος. Οι ηθοποιοί που αναπαριστάνουν τη δολοφονία του πατέρα του Άμλετ φορούν κοστούμια όμοια με αυτά των τεσσάρων πρωταγωνιστών. Το θέατρο δηλαδή βλέπει στον καθρέπτη το είδωλό του, διπλασιάζεται, και η αλήθεια παγιδεύεται. Κάτι παραπάνω από εύγλωττη η σκηνή που ακολουθεί τη θεατρική παγίδα, με τα θεατρικά είδωλα να μιμούνται τους πρωταγωνιστές του δράματος. Όταν η Οφηλία οδηγείται στον θάνατο, το θεατρικό της είδωλο βγάζει τα ρούχα του και σημειώνει πως δεν ήταν παρά ένας ρόλος, άδειος τώρα, ασώματος.

Η μουσική διεύθυνση του Μινκόφσκι αποδίδει θαυμάσια τις εντάσεις και τις ατμόσφαιρες του δράματος, οι τραγουδιστές εναρμονίζονται τέλεια με τις μελωδικές γραμμές. Στιγμές δραματικής έξαρσης μεταδίδουν ρίγη.

Στο φινάλε, το κενό καλύπτεται, η κλίμακα του Μεγάλου Μηχανισμού συμπληρώνεται, οι σφετεριστές της εξουσίας τιμωρούνται, και ο Πι προτείνει έναν συνδυασμό όλων των εκδοχών του τέλους. Εμφανίζεται το φάντασμα του δολοφονημένου βασιλιά και ενθαρρύνει τον Άμλετ να σκοτώσει τον Κλαύδιο (Δουμάς, λιμπρέτο Καρέ-Μπαρμπιέ). Η Γερτρούδη δεν τιμωρείται με εγκλεισμό σε μοναστήρι, αλλά, όπως στην τραγωδία του Σαίξπηρ, πεθαίνει όταν πίνει το δηλητηριασμένο κρασί. Πεθαίνει και ο Λαέρτης στη μονομαχία με τον Άμλετ, ο οποίος, πληγωμένος θανάσιμα (Σαίξπηρ, εκδοχή Ρίτσαρντ Μπόνιντζ, 1982), μπαίνει στο φέρετρο για να βρει την Οφηλία του (εκδοχή του «Φινάλε για το Κόβεντ Γκάρντεν» που πιθανολογείται ότι ο Τομά έφτιαξε για να ικανοποιήσει το αγγλικό κοινό). Έτσι, και πάλι προκύπτει ένα κενό εξουσίας, το οποίο εν τέλει καλύπτει έξυπνα ο σκηνοθέτης και η Ιστορία συνεχίζεται. Δηλαδή νικά και βασιλεύει το θέατρο, όταν βγαίνει από δεξιά το θεατρικό είδωλο του νεκρού σφετεριστή Κλαύδιου, ανεβαίνει θριαμβευτικά στο φέρετρο του Άμλετ και φοράει το στέμμα!

14 Μαρτίου 2014

Πέρα από την αισθητική

Δοκίμιο αρ. 8





Αν τυχόν, εκεί όπου βαδίζετε, σε τοπίο ερημικό ή δημόσιο χώρο πολύβουης πόλης, δείτε πάλλευκη κλωστή δεμένη σε δένδρα τυλιγμένη ή αφημένο διάφανο μικρό κουτί, δεν είστε παρά αντιμέτωποι με ορισμένα σχέδια (projects) του Παναγιώτη Βούλγαρη, ενός νέου καλλιτέχνη, ο οποίος διαλέγεται την τελευταία δεκαετία με παιγνιώδη τρόπο τόσο με  σύγχρονα κινήματα της τέχνης (ready made, μινιμαλισμός, land art), που πηγάζουν απ’ ευθείας από τις καινοτομίες που εισήγαγε ο Μαρσέλ Ντυσάν, όσο και με τον σύγχρονο θεατή, τον θεατή-καλλιτέχνη του μέλλοντος. Σχέδια, αντικείμενα, εγκαταστάσεις, αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις σε δημόσιους ή/και απόμακρους χώρους (ύπαιθρος) με μικτά μέσα και ετερόκλητα υλικά, ηχογραφήσεις, βιντεοσκοπήσεις, φωτογραφικές τεκμηριώσεις και σημειώσεις συγκροτούν ένα πολύπτυχο παιγνίδι, στο οποίο επιστρατεύονται παραδοσιακοί και τρέχοντες επικοινωνιακοί δίαυλοι (Διαδίκτυο, e-mail art), καθώς και ποικίλοι συνδυασμοί αυτών...

Το βασικό σχέδιο «Πλοιάρια» (“Vessels”, «διαφανή δωμάτια»), το οποίο μπορεί να λειτουργήσει σαν κλειδί ερμηνευτικό του σύνολου έργου του Παναγιώτη Βούλγαρη, πραγματοποιείται σε αστικά/τεχνητά ή/και φυσικά περιβάλλοντα. Πρόκειται για μια συνάρτηση των μεθόδων της «τέχνης της γης» (land art) και των «ετοιμοπαράδοτων» αντικειμένων (ready made objects), όμως το σχέδιο κινείται και πέραν αυτής... Μικρό παραλληλόγραμμο κουτί (με διάφανα τοιχώματα και περιεχόμενο συνήθως λευκά μοντέλα ανθρώπων τοποθετημένα όρθια...) αφήνει ο καλλιτέχνης λόγου χάρη στο μπράτσο μιας πεζογέφυρας και σε άλλους δημόσιους χώρους του Βερολίνου,  κάπου στην ύπαιθρο  της Βουδαπέστης και τελικά στον Δούναβη! Στους τίτλους που συνοδεύουν τις φωτογραφίες των έργων του σχεδίου αυτού δεν αναφέρεται πάντα ο τόπος του καλλιτεχνικού συμβάντος, καθώς το σήμα που προορίζεται να εκπέμψει η εικόνα/αναπαραγωγή παραλλάσσει ως προς τους στόχους και τις προθέσεις του καλλιτέχνη-εκθέτη... Οι τίτλοι των έργων, εξηγεί ο ίδιος, απλώς εντάσσονται σε μια τυπική επικοινωνιακή διαδικασία, όμως δεν περιγράφουν πάντα την ουσία τους. Στο σχέδιο των «διάφανων δωματίων», με τη γειτνίαση του τεχνητού και του φυσικού, του τεχνητού με το τεχνητό, του μικρόκοσμου με τον μακρόκοσμο, παράγεται συνήθως μια ένταση ανάμεσα στη υλική διαφάνεια του αντικειμένου και την αδιαφάνεια των κτηρίων και της περιβάλλουσας φύσης! Έτσι, το έργο τέχνης αποκτά μια εγκλειστική και ταυτόχρονα  αποκλειστική σχέση με το περιβάλλον, η ενότητα των συστατικών στοιχείων του έργου είναι εμπρόθετη και ταυτόχρονα τίθεται εν αμφιβόλω, και άρα η εγκατάσταση δύναται να απεγκαθίσταται στο διηνεκές, καθώς η θέση του ready made ενδέχεται να αλλάζει λόγω των καιρικών συνθηκών ή των παρεμβάσεων περαστικών. Ο καλλιτέχνης επιλέγει τον χώρο της έκθεσης, όμως ο τυχαίος θεατής-καλλιτέχνης μπορεί να αλλάξει το πλαίσιο της έκθεσης συμμετέχοντας στο παιγνίδι συνειδητά ή ασυνείδητα, καθώς, όπως γράφει ο Χανς Γκέοργκ Γκάνταμερ στο «Αλήθεια και μέθοδος» -ιδιαίτερα στο κεφάλαιο όπου αναλύει την οντολογία του παιγνιδιού- το παιγνίδι δεν εξαρτάται από τη συνείδηση των παικτών.

Ο όρος «παιγνίδι» λοιπόν είναι ιδιαίτερα σημαίνων στην προσέγγιση και κατανόηση των καλλιτεχνικών χειρονομιών του Παναγιώτη Βούλγαρη. Είναι ακριβώς η τελολογική δομή του παιγνιδιού -συνεχίζει ο Γκάνταμερ- που καθιστά το ανθρώπινο παιγνίδι διακριτό από μια απλώς παιγνιώδη δράση...  Ο καλλιτέχνης δε συμπεριφέρεται στο παιγνίδι όπως απέναντι σε ένα αντικείμενο, το παιγνίδι δεν τίθεται απέναντι στους παίκτες, καθώς «λογικό υποκείμενο του παίζειν είναι το ίδιο το παιγνίδι και όχι ο παίκτης». Τούτο επιβεβαιώνει και η δήλωση του καλλιτέχνη πως «σε ένα βαθμό το τι είναι κάθε έργο είναι μια κατάσταση που δεν της αποδίδει ιδιαίτερη σημασία». Όμως το παιγνίδι έχει νόημα χάρη στην τελολογική δομή του, δια της οποίας αποκτά τον χαρακτήρα νοήματος, καθώς αυτό το κάτι που παίζεται έχει ‘σημαντική’ ιδιότητα. Ο θεατής είναι ελεύθερος να συμμετέχει και να νοηματοδοτεί...

Ο Παναγιώτης Βούλγαρης δημιουργεί τις συνθήκες για την αυτοπαρουσίαση του παιγνιδιού θέτοντας σε κίνηση το σχέδιο (project), δηλαδή τα ίδια τα διαφανή δωμάτιά του, που σαν μπουκάλια στη θάλασσα ή σχεδίες ταξιδεύουν ως φορείς και ενός αιτήματος διαφάνειας των πραγμάτων, σα μέρη μιας διάφανης κιβωτού κουβαλούν έναν μετωνυμικό δείκτη της ανθρωπότητας προς ένα αλλού... Σε αυτή την ίδια την κινητοποίηση του σχεδίου έγκειται η ουσία του παιγνιδιού, διότι, καθώς αναλύει ο Γκάνταμερ, «το παιγνίδι υφίσταται ως μια ιδιαίτερη τάξη κίνησης» και «ο πραγματικός σκοπός του ... είναι η τάξη και η διαμόρφωση της ίδιας της κίνησης του παιγνιδιού».  Παράλληλα, με τα διαφανή δωμάτια ταξιδεύουν και ένας κριτικός σχολιασμός του καλλιτέχνη στο περιβάλλον και οι οικολογικοί του προβληματισμοί... Το έργο βρίσκεται κάπου εκεί έξω και σχολιάζει διαρκώς... Όσο υπάρχει, όσο αντέχουν τα υλικά του, θέτει ερωτήματα...


«Χωρίς τίτλο»




Εάν, ενίοτε, ο τίτλος του έργου είναι βοηθητικός στην αποκωδικοποίηση των μηνυμάτων που μεταφέρουν τα εφήμερα, διαρκώς αποϋλοποιούμενα έργα του Παναγιώτη Βούλγαρη, στην περίπτωση του σχεδίου (project) με το λευκό βαμβακερό νήμα -που τυλίγει ο καλλιτέχνης τελετουργικά γύρω από (δύο) δένδρα (το έργο καταγράφει με ακρίβεια τις περιστροφές του καλλιτέχνη!)- ο τίτλος παραπέμπει στο είδωλό του, είναι ένα ready made, ένα αντικείμενο καθ’ εαυτό, και έτσι το έργο κλείνεται ακόμη περισσότερο στον εαυτό του (;).  Όπως ready made είναι και το ίδιο το νήμα που διπλώνεται γύρω από δένδρα, που κατ’ αυτόν τον τρόπο σχηματίζουν μια φυσική ανέμη, αφημένη από τον καλλιτέχνη στους ανέμους και το έλεος του καιρού ...

Το έργο, θα μπορούσε κάλλιστα να χαρακτηριστεί ατόφια «τέχνη της γης». Αφ’ ενός, «τα σύμβολά του διαλύονται μέσα στο φυσικό τοπίο» σαν τα νήματα ενός βιβλίου που χαλαρώνουν και φθείρονται στο διάβα του χρόνου. Αφ’ ετέρου, είναι τοποθετημένο μακριά από το κοινό, όχι όμως και μη προσβάσιμο. Έτσι, ασκείται μια έμμεση κριτική στο αστικό, βιομηχανικό περιβάλλον και στους θεσμοθετημένους χώρους (μουσεία, γκαλερί...). Κι ωστόσο,  η χρήση του νήματος αφαιρεί τρόπον τινά κάτι από την ουδετερότητα του φυσικού τοπίου και του προσδίδει τον χαρακτήρα του τεχνητού!

Το έργο όχι μόνο είναι εκτεθειμένο στη φθορά, αλλά και ανοικτό στο τυχαίο: ανάμεσα στα νήματα, χορδές του μυστήριου αυτού μουσικού οργάνου, η κίνηση του ανέμου παράγει ήχους, παγιδεύει διάφορα υλικά από τον περιβάλλοντα χώρο και μικροοργανισμούς... Έτσι, η δημιουργία του δεν είναι κάτι που συμβαίνει άπαξ, αλλά  εν εξελίξει, και ο καλλιτέχνης δεν είναι ο αποκλειστικός αίτιός του. Ο Παναγιώτης Βούλγαρης υφαίνει ένα άγραφο βιβλίο, στις σελίδες του οποίου συγγράφει η φύση. Έτσι ο τόπος αφηγείται την ιστορία του!

Σε άλλη εκδοχή του έργου, είναι ο ίδιος ο καλλιτέχνης που «υφαίνει» στα νήματα του φυσικού γλυπτού υλικά όπως μαλλί, αναμιγνύει λάδι ελιάς, δέρμα, κόκκινο κρασί, και σάλιο, δηλαδή σύμβολα πολιτισμικά και θρησκευτικά .



Εγκαταστάσεις του καθεδρικού


Σε μια σειρά εγκαταστάσεων υπό τον τίτλο «Ο Καθεδρικός» (“The Cathedral” outdoor installations), ο καλλιτέχνης εισάγει στις υπαίθριες εξερευνήσεις του την έννοια του ιερού. Εδώ υπάρχει ένας αρχιτεκτονικός -θα μπορούσαμε να πούμε και σκηνογραφικός- προσανατολισμός που διατυπώνεται μινιμαλιστικά. Μια ετοιμοπαράδοτη εικόνα αγίου διπλώνεται στα δύο και χωροθετείται στο έδαφος σαν πυραμίδα ή στέγη ναού. Το έργο συμπληρώνει η παρουσία μοντέλου ανθρώπου, το μικροσκοπικό μέγεθος του οποίου αντιπαρατίθεται στις μεγαλύτερες διαστάσεις του αυτοσχέδιου «αρχιτεκτονήματος». Σε άλλη εγκατάσταση, η ίδια εικόνα τοποθετείται δίπλα από κρανίο ζώου στο έδαφος: είναι σαφές ότι τον καλλιτέχνη προβληματίζουν οι έννοιες του θανάτου, του  φθαρτού, του εφήμερου και του αιώνιου.

Κορυφαία έκφραση στη σειρά αυτή των καθεδρικών εγκαταστάσεων είναι η κατασκευή τράπεζας από ετερόκλητα υλικά: ξεχωρίζουν τα διάφανα κουτάκια, στα οποία αποδίδεται αναθηματική λειτουργία. Ο καλλιτέχνης δεν είναι παρά ένας πιστός που προσφέρει στο βωμό της τέχνης!



Τεκμηρίωση

Η εικονική συντήρηση και αρχειοθέτηση των εφήμερων παρεμβάσεων/εγκαταστάσεων του Παναγιώτη Βούλγαρη είναι αναγκαίος κρίκος στην αλυσίδα της επικοινωνίας μεταξύ των συντελεστών του παιγνιδιού! Φωτογραφίζει (ενίοτε βιντεοσκοπεί) ολόκληρη τη σκηνή του έργου ή/και λεπτομέρειες, ντοκουμεντάρει ανάλογα με τις σηματοδοτικές προθέσεις του. Φωτογραφίζεται και ο ίδιος από κάποιον μάρτυρα της σκηνής ως παροδικός συντελεστής της, στο πλαίσιο μιας αυτοαναφορικής λειτουργίας της τέχνης του. Ο θεατής που δεν έχει τη δυνατότητα να βρεθεί ενώπιον του πραγματικού έργου καλείται να πιστέψει στην ύπαρξή του, καθώς η φωτογραφία αποτελεί απόδειξη, μαρτυρία, πιστοποιητικό γέννησης του καλλιτεχνικού συμβάντος. Δεν αποτελεί αναπαραγωγή του έργου, αλλά περισσότερο σηματοδότη που δείχνει το έργο... Όπως θα έλεγε ο Ρολάν Μπαρτ, «η φωτογραφία δεν επικαλείται το παρελθόν και δεν αποκαθιστά αυτό που έχει καταργηθεί (από χρόνο, απόσταση, αλλά επιβεβαιώνει αυτό που βλέπω ότι υπήρχε»...

Καθώς ο Βούλγαρης είναι ευθέως εμπνευσμένος από τη μοντέρνα τέχνη του ρηξικέλευθου Ντυσάν, οι φωτογραφίες, οι σημειώσεις, οι τίτλοι, όλα τα ντοκουμέντα του έργου μπορεί να μη συνιστούν αναπαραγωγή του, ωστόσο λειτουργούν και αυτά σαν ετοιμοπαράδοτα αντικείμενα. Ακόμη και το ίδιο το όνομα του καλλιτέχνη χρησιμεύει ως ready made! Όμως, δεν εγκλωβίζεται σε μια στείρα επανάληψη αιτημάτων και μορφών του παρελθόντος. Ανεξάντλητος παίκτης της σύγχρονης τέχνης, ιχνηλάτης του καινούριου, προκαλεί ζωτικές συνθήκες για τη συνέχιση του καλλιτεχνικού παιγνιδιού πέρα από τις παραδοσιακές επιταγές της αισθητικής.

11 Μαρτίου 2014

Ραμώ ο σύγχρονός μας!

Δοκίμιο αρ. 7


Χορός στον Παράδεισο (λεπτομέρεια)! Σαφής αναφορά στον "Χορό" του Ματίς.


Η σύνθεση των ετερόκλητων είναι θεμελιώδης πρακτική στη χορογραφική και σκηνοθετική δουλειά της Λάουρας Σκότσι. Έχοντας μελετήσει όλα τα είδη χορού από την ηλικία των έξι, και με παράλληλες σπουδές στην παντομίμα και τη φωτογραφία, καθιστά το σύνθετο θέαμα ειδικότητά της. Το 2008, μάλιστα, εισέρχεται πρώτη φορά στον χώρο της οπερατικής σκηνοθεσίας και, όπως δείχνει η πορεία της, εξακολουθεί να μένει και να ταράζει τα νερά με τις αμφιλεγόμενες ιδέες της. Η πιο πρόσφατη πρόκληση: η σκηνοθεσία της όπερας-μπαλέτου του Ζαν Φιλίπ Ραμώ «Οι ευγενείς Ινδοί» (1735), σε λιμπρέτο του Λουΐ Φυζελιέ και μουσική διεύθυνση του Κριστόφ Ρουσσέ, ιδρυτή του συνόλου Τα Λυρικά Ταλέντα (Les Talens Lyriques), για το Θέατρο του Καπιτωλίου, την Εθνική Όπερα του Μπορντώ και το Κρατικό Θέατρο της Νυρεμβέργης.

Σε μια πληθωρική, δημιουργική αλλά και πολιτική σκηνοθεσία, με τη συνδρομή τεράστιων προβολών βίντεο του Στεφάν Μπρος, πλούσιες σκηνογραφίες συμβατές με το πνεύμα της μπαρόκ όπερας από τη Νατάσα Λεγκέν ντε Κερνεζόν και σύγχρονα κοστούμια από τον Ζαν-Ζακ Ντελμότ, η Σκότσι, αυστηρά προσηλωμένη στο παρόν, επινοεί ένα εντελώς καινούριο κείμενο, παράλληλο προς τη χειρόγραφη εκδοχή της όπερας που φυλάσσεται στη Δημοτική Βιβλιοθήκη της Τουλούζης και χρησιμοποιείται σε αυτή την παράσταση. Δηλαδή, δεν οπτικοποιεί απολύτως τίποτα από την εποχή της υπόθεσης και του συνθέτη, από την οποία κρατά μόνο τη μουσική που εκτελούν τα Λυρικά Ταλέντα του Ρουσσέ. Αντλεί λοιπόν τα οπτικά στοιχεία της από τον σημερινό κόσμο του θεάματος, τη σύγχρονη μαζική (υπο)κουλτούρα, τη διαφήμιση, τη φωτογραφία, τη ζωγραφική, τα δελτία ειδήσεων και γενικά την παγκόσμια σκηνή, και στοιχειοθετεί με κριτικό, ειρωνικό, καυστικό και καταγγελτικό ύφος μια αρνητική αναπαράσταση του «πολιτισμού» μας άξια περιγραφής. Τα ερωτήματα που φαίνεται ότι την ενδιαφέρουν περισσότερο είναι «τι συμβαίνει σήμερα στις εξωτικές περιοχές που αναφέρει το λιμπρέτο;» (Ινδία στην εποχή του Ραμώ είναι κάθε χώρα εκτός Ευρώπης με εξωτικά χαρακτηριστικά) και «πόσο ευγενικός τελικά είναι ο σύγχρονος πολιτισμός;», ενώ διάχυτη είναι και μια έντονη οικολογική ανησυχία για το μέλλον του πλανήτη. Αποτέλεσμα της σκηνοθετικής και χορογραφικής της γραμμής είναι μια -ας την πούμε- σχιζοφρενική οπτικοακουστική δημιουργία που δύσκολα βρίσκει φίλους στο συντηρητικό φιλόμουσο κοινό.

Στον Πρόλογο της όπερας των Ραμώ-Φυζελιέ, η θεά των απολαύσεων Ήβη και η θεά του πολέμου Μπελόν ανταγωνίζονται ενώπιον των τεσσάρων ευρωπαϊκών εθνών που απαρτίζουν το σώμα του μπαλέτου. Στον δικό της καταπράσινο Πρόλογο, η Σκότσι μας δείχνει με ακραίο, ωμό, ολόγυμνο ρεαλισμό έναν απομακρυσμένο, παρθένο Παράδεισο του ανθρώπινου γένους, στον οποίο εισβάλλουν θρησκευτικοί, πολιτικοί και άλλοι εκπρόσωποι του σημερινού πολιτισμού (ποδοσφαιριστές με διαφήμιση “Samsung” στις μπλούζες τους, στρατιώτες με όπλα και αλυσοπρίονο, μοντέλα κ.ά.) και τον καθιστούν σκουπιδότοπο. Μέχρι και (ο) Πάπας μετά Καρδιναλίων εμφανίζεται να τρώει πατατάκια “Lay's” και ύστερα να πετά κάτω την άδεια σακούλα! Μνημειώδης είναι η σκηνική φωτογραφία με όλους αυτούς τους εκπροσώπους να τραγουδούν ποζάροντας ευθυτενείς ανάμεσα στα σκουπίδια τους! Φεύγοντας, εκτός από σκουπίδια αφήνουν ρούχα και μηχανήματα που οι γυμνοί κάτοικοι του Παραδείσου δεν ξέρουν πώς να χρησιμοποιήσουν... Πανταχού παρούσες και τρεις τουρίστριες, κινούνται στον δικό τους κόσμο, επανέρχονται μανιεριστικά σαν τρεις Χάριτες σε κάθε ενότητα για να σώσουν τον γέλωτα.

Στην Πρώτη Είσοδο (Ο Τούρκος Στρατηγός), η Σκότσι φτιάχνει επί σκηνής μια ολοζώντανη καρτ ποστάλ από την Τουρκία, δηλαδή μια ακροθαλασσιά στην οποία εκβάλλει υπόνομος δεξιά. Η γαλλίδα Αιμιλία δεν είναι σκλάβα του Πασά Οσμάν, αλλά αρχηγού μαφίας που διακινεί μετανάστες. Στο πλευρό του μαφιόζου και της γυναίκας, ένοπλος σωματοφύλακας. Στον υπόνομο, οι τουρίστριες αγναντεύουν τα πέλαγα. Ο Οσμάν συλλαμβάνει τον Βαλέρ, εραστή της Αιμιλίας, σε ναυάγιο που συμβαίνει στην πισίνα-θάλασσα της σκηνής (τηλεκατευθυνόμενο πλοίο-παιγνίδι). Στη διάσωση των ναυαγών μεταναστών συμμετέχουν και οι τουρίστριες, που σώζουν κούκλες-αντικείμενα από τη θάλασσα. Σε ένδειξη μεγαλοψυχίας, ο Πασάς χορηγεί διαβατήρια σε όλους τους ναυαγούς και αφήνει ελεύθερους τους δύο εραστές. Ο φωτογραφικός και κινηματογραφικός νατουραλισμός της Σκότσι φτάνει στη σημείο να δείξει τον Οσμάν να κολυμπά -πριν τραγουδήσει- στην πισίνα-θάλασσα της σκηνής, να σκουπίζεται και να ντύνεται ενώπιον του κοινού. Εύστοχο το ερώτημα της παράστασης αν η Ελλάδα βρίσκεται δεξιά ή αριστερά!

Στη Δεύτερη Είσοδο (Οι Ίνκας του Περού), η Σκότσι σχεδιάζει μια καρτ ποστάλ από φυτεία ναρκωτικών του Περού και εκθέτει την υποκρισία του Αρχιερέα του Ήλιου Χουασκάρ παρουσιάζοντάς τον σαν αρχηγό συμμορίας. Ο Χουασκάρ δείχνει την αποδοκιμασία του για τον έρωτα της πριγκίπισσας Ίνκα Φανής και του ισπανού Κάρλος όχι προκαλώντας την έκρηξη κοντινού ηφαιστείου όπως ορίζει το λιμπρέτο του Φυζελιέ, αλλά βιάζοντας την κοπέλα και σκορπώντας τον τρόμο στους εργάτες-χορωδία της φυτείας. Είναι τόσο βίαιος και αδίστακτος, που πυροβολεί και σκοτώνει επί σκηνής τον συνεταίρο του. Στο τέλος, σε μια κινηματογραφικής αισθητικής θεαματοποίηση, καταφθάνουν ελικόπτερα με ειδικές δυνάμεις (προβολές στο πανί του ορίζοντα) και ο Κάρλος, ο οποίος κατεβαίνει με σχοινί από ελικόπτερο, σώζει την αγαπημένη του. Ο Χουασκάρ τραυματίζεται θανάσιμα στη συμπλοκή, ενώ οι ερωτευμένοι κατορθώνουν να διαφύγουν. Το κιόσκι παίρνει φωτιά και ανατινάζεται κυριολεκτικά στη σκηνή! Οι τουρίστριες, πάντα εκτός κλίματος και γι’ αυτό ακριβώς πάντα αστείες, κάνουν ψώνια στην πόλη Μάτσου Πίτσου, μυρίζουν φύλλα κοκαΐνης και με αυτά φτιάχνουν αφέψημα σα να πρόκειται για τσάι, τρώνε σα ζάχαρη με το κουτάλι την άσπρη σκόνη του Χουασκάρ.

Στην Τρίτη Είσοδο (Τα Λουλούδια), η Σκότσι καταγγέλλει την «κατάσταση της μουσουλμάνας γυναίκας» και ευρύτερα της γυναίκας όλου του κόσμου δείχνοντας σκηνές εμπορίου λευκής σαρκός. Δεν είναι λοιπόν ο κήπος του πέρση πρίγκιπα Τακμάς, αλλά ερημικό πέρασμα στο Ιράν, οι δρόμοι του trafficking! Και η αγαπημένη του πρίγκιπα Φατιμά δεν μεταμφιέζεται σε πολωνό σκλάβο για να παρακολουθήσει τις απιστίες του με τη σουλτάνα Αταλίδη, αλλά σε έναν από τους πολυάριθμους εμπόρους λευκής σαρκός (χορωδία) που εμφανίζονται με μαύρο κοστούμι, γυαλιά, και προεξάρχοντα τον Τακμάς. Ροζ ταγιέρ και γόβες για τη σουλτάνα, η οποία κρύβεται πίσω από πλυντήριο σε στιγμή κρίσης. Ενώ στην όπερα του Ραμώ, η Γιορτή των Λουλουδιών καλεί τον θρίαμβο του Έρωτα σε όλα τα Έθνη, στην όπερα που οπτικοποιεί παράλληλα στο μουσικό κείμενο η σκηνοθέτης-χορογράφος παρελαύνουν πάνω σε διασταύρωση από κόκκινους διαδρόμους γυναίκες θύματα trafficking, αρχικά με λευκά εσώρουχα και κόκκινες γόβες, έπειτα με ξανθιές περούκες και κόκκινο κραγιόν, και τελικά καμουφλαρισμένες με μαύρη ολόσωμη μπούρκα, σε μια ουρά δίχως τέλος. Στο ίδιο πλαίσιο της γιορτής, ο Τακμάς δέχεται τις περιποιήσεις του χαρεμιού των ξανθών λουλουδιών, βάζει άνετα χέρι, βγάζει τούρτα με γαμπρό και νύφες στην κορυφή, σωματέμποροι δέρνουν γυναίκα, παρελαύνουν διαμαρτυρόμενες με πικέτα και επιγραφές του στυλ «Η 12χρονη Νεσρίν παντρεύτηκε τον 42χρονο Γιουσέφ», με τη ζωντανή καρτ ποστάλ της Σκότσι να καταλήγει σε θύελλα που σκορπίζει τις γυναίκες στους πέντε ανέμους και τις τουρίστριες πάλι να σφραγίζουν κωμικά την εικόνα χορεύοντας με μπούρκες της μόδας (τιγρέ, αδιάβροχη, πουά)!

Στην Τέταρτη Είσοδο (Οι Άγριοι), βλέπουμε ένα εθνικό πάρκο με λίμνη στην Αμερική, στο οποίο εισβάλλουν μηχανικοί για να σχεδιάσουν αποδάσωση. Στη σκηνή δεσπόζει η διαφημιστική ταμπέλα κατασκευαστικής εταιρίας: You dream it, we build it! Οι αυτόχθονες λοιπόν δεν αναγκάζονται σε ανακωχή από τους ευρωπαίους νικητές, όπως ορίζει η υπόθεση της όπερας, αλλά διαδηλώνουν σαν οικολόγοι με μπλούζες “Save the Planet”, τους οποίους η Σκότσι υπονομεύει όταν τους βάζει να πίνουν από πλαστικά ποτήρια. Τη Ζιμά, κόρη του αρχηγού των οικολόγων, ποθούν ερωτικά ο ισπανός Αλβάρ και ο γάλλος Ντέμον. Και τι δεν κάνουν οι δύο υποψήφιοι εραστές για να την πείσουν! Σα διαφημιστές, της παρουσιάζουν ιδανικά έπιπλα κουζίνας, στρώμα κρεβατοκάμαρας, της δωρίζουν οικιακές ηλεκτρικές συσκευές, της υπόσχονται την ευτυχία με τον παγκοσμιοποιημένο πλέον αμερικάνικο τρόπο ζωής, μα εκείνη αρνείται τη σύγχρονη καταναλωτική μανία για τα μάτια του επικεφαλής των οικολόγων διαδηλωτών Αντάριο. Η τελική σκηνή δε δείχνει βέβαια κανένα χορό της γιορτής «Πίπα της Ειρήνης» που σηματοδοτεί τη συμφιλίωση των λαών και ίσως τον θρίαμβο του ευγενούς άγριου επί του πολιτισμένου ανθρώπου, αλλά σκηνές από τη ζωή ζευγαριών εν γάμω και αποκορύφωμα ηλικιωμένο ανδρόγυνο να αναπαύεται εν ειρήνη στο κρεβάτι! Το ζεύγος αυτό θα παρελάσει γυμνό στην επιλογική σκηνή, όπου επιστρέφουμε στον Παράδεισο του Προλόγου μαζί με μικρούς και μεγάλους σε ηλικία οικολόγους να ζητούν από τον κόσμο τη σωτηρία του πλανήτη και το ολόγυμνο μπαλέτο να χορεύει και πάλι σε απόλυτη αρμονία με τη μουσική του Ραμώ.

Στην τελευταία εικόνα, γυμνή έγκυος διασχίζει τη σκηνή κρατώντας ένα φαγωμένο μήλο που θυμίζει μανιτάρι και η παράσταση αναγγέλλει την έλευση του ...Σωτήρα!

08 Μαρτίου 2014

Το ζωγραφικό παιγνίδι

Δοκίμιο αρ. 6


"Πειρασμός" από την τρέχουσα ατομική έκθεση της
Ιολάνδας Άνθη Βαρότση στην Κερκυραϊκή Πινακοθήκη
(60Χ80, λάδι σε καμβά).

Είναι αξιοθαύμαστη η ισορροπία με την οποία η ζωγράφος και χαράκτρια Ιολάνδα Άνθη Βαρότση δημιουργεί σχοινοβατώντας ανάμεσα στην επιστήμη και την τέχνη, την ατόφια ακαδημαϊκή ζωγραφική με τις πάγιες συμβάσεις -τη γνώση της οποίας οφείλει σε μακροχρόνιες σπουδές ανώτατου επιπέδου- και την καλλιτεχνική έκφραση με ελεύθερο πειραματισμό που εκπορεύεται από τη γοητεία που της ασκεί το ιστορικό κίνημα του υπερρεαλισμού.

Προ του κεφαλαίου των υπερρεαλιστικών έργων, σημαντικός σταθμός είναι οι νεοντανταϊστικές κατασκευές της που ονομάζει «υποσυνείδητες παιδικές παρορμήσεις». Η παιδική ηλικία της ζωγράφου προσφέρει το κλειδί της κεντρικής εισόδου στις εσωτερικές και σπιριτουαλιστικές ανιχνεύσεις της. Στις πλαστικές αυτές φόρμες χρησιμοποιεί παιδικές κούκλες-ετοιμοπαράδοτα αντικείμενα, τις οποίες τρόπον τινά «εγκλωβίζει» σε γεωμετρικές κατασκευές και όγκους. Διαταράσσει λοιπόν τον ορίζοντα αναμονής του θεατή που έχει εθιστεί στις κατεστημένες συμβάσεις, όμως το πράττει βασισμένη σε πνευματικές προδιαγραφές.

Σε γενικές γραμμές, μπορούμε να πούμε πως κάνει υπερρεαλισμό εκ του φυσικού («εκ γενετής» εκμυστηρεύεται) στον βαθμό που η ζωγραφική της εκπορεύεται από χειριστές της μορφής όπως ο καταλανός Νταλί και αντλεί από το υποσυνείδητο και τον κόσμο της ονειροφαντασίας, ανοίγοντας έτσι «ένα παράθυρο, μέσα από το οποίο ο θεωρός μπορεί να δει εσώτερα ψυχικά τοπία». «Στον σουρρεαλισμό», εξηγεί η ζωγράφος, «με ελκύουν το υποσυνείδητο, η μεταφυσική και πάνω από όλα ο αυτοματισμός, που είναι ό,τι χρειάζεται για να αντλήσουμε εικόνες θαμμένες στο υποσυνείδητό μας». Αυτή τη διάσταση του έργου της βλέπουμε να εκδηλώνεται με ενάργεια στα πορτρέτα του Νταλί, κυρίως όμως στις αυτοπροσωπογραφίες της όπου απεικονίζεται με τα μάτια κλειστά και το βλέμμα εσωτερικό, η πινελιά της είναι διεισδυτική. Παρ’ ότι το ανθρωποκεντρικό -ειδικότερα προσωποκεντρικό- έργο της δεν αρνείται την επιπεδότητα, δε λείπει το πλάσιμο των μορφών που δίνει όγκο και βάθος. Το ίδιο βάθος που επιτυγχάνει και με το σύνηθες φόντο ενός φωτεινού, έμψυχου σκότους, το οποίο ταυτίζει αυθόρμητα «με το χρώμα της ψυχής», αποκαλύπτει και ταυτόχρονα αποκρύπτει. Έτσι, μέσα από τη διεισδυτική πινελιά της, ανταποκρίνεται στον εγωκεντρισμό που διακρίνει τον υπερρεαλιστή καλλιτέχνη, περισσότερο όμως τείνει προς την οδό της αυτογνωσίας. Πουθενά λοιπόν δε βρίσκουμε ναρκισσιστικό τον χαρακτήρα των ζωγραφικών της ενδοσκοπήσεων.

Η Άνθη Βαρότση εστιάζει το ενδιαφέρον της στο βλέμμα, την πύλη προς την εσωτερική συνθήκη της ύπαρξης. Και ενώ η ψυχογραφική πινελιά της φέρνει στην επιφάνεια της επιδερμίδας τον μέσα κόσμο, τα αντικείμενα που συνηθίζει να τοποθετεί γύρω από την ανθρώπινη μορφή καταλύουν τον νόμο της βαρύτητας, καθώς προσλαμβάνουν πνευματική υπόσταση αιωρούμενα σε ένα περιβάλλον όπου δρα η αύρα του προσώπου. Παράλληλα, τα περιβάλλοντα αντικείμενα υποστηρίζουν τη χρωματική και μορφική πολυσημία -ίδιον της υπερρεαλιστικής ζωγραφικής-, όπως οι ποικιλόσχημες μάσκες (θεατρικότητα), τα βιβλία, τα ζάρια, και τα αριθμημένα τραπουλόχαρτα που υποβάλλουν ένα κλίμα αποκρυφισμού και μαγείας, αλλά και οπτικοποιούν την έννοια του τυχαίου ίσως και του άλογου στοιχείου...
Έχω την ισχυρή εντύπωση πως κάθε έργο, κάθε επιφάνεια του καμβά η Άνθη Βαρότση χειρίζεται σαν τραπουλόχαρτο για να συμμετάσχει στο καλλιτεχνικό παιγνίδι. Και είναι τόσο φιλοσοφημένη και βαθυστόχαστη στον τρόπο που χρησιμοποιεί τις κάρτες-πίνακές της, ώστε δεν μπορεί παρά να κερδίζει και τον πιο δύσκολο παίκτη από τους θεατές. Έτσι, πάντα αναμένουμε με αγωνία να ανοίξει τη βεντάλια με τους πίνακές της και να μας εκπλήσσει ευχάριστα και -γιατί όχι;- παιδαγωγικά...









Η Ιολάνδα Άνθη Βαρότση εκθέτει τα νέα έργα της μέχρι τις 14 Μαρτίου 2014, στην Κερκυραϊκή Πινακοθήκη (Ιωάννου Θεοτόκη 77, Κέρκυρα), από Δευτέρα έως Παρασκευή, τις ώρες: 9.00-14.00 και 18.00-21.00.

Μοντέλα

Δοκίμιο αρ. 5

Άγριο θηλυκό εν δράσει!


Ο τίτλος της τελευταίας παραγωγής της ομάδας Το Μερίδιο των Αγγέλων -που ίδρυσαν το 2002 δεκαπέντε ηθοποιοί και καλλιτεχνικοί συνεργάτες προκειμένου να συνεχίσουν μια θεατρική περιπέτεια που άρχισε στην Σχολή Ανώτερης Δραματικής Τέχνης του Κονσερβατουάρ στο Παρίσι και να επινοήσουν νέους τρόπους συλλογικής δημιουργίας- προδιαθέτει για μια εμφάνιση πρότυπων σωμάτων της μόδας στη σκηνή-πασαρέλα. Όμως δεν πρόκειται ακριβώς γι’ αυτό. Στα «Μοντέλα», η ηθοποιός και σκηνοθέτις της ομάδας Πωλίν Μπιγώ συστήνει μια συγγραφική κολεκτίβα γυναικών, περιλαμβανομένων της ιδίας και των πέντε ηθοποιών-περφόρμερ της παράστασης, με σκοπό τη σύνθεση ενός κειμένου με θέμα τη γυναικεία ταυτότητα και τις ποικίλες -θετικές και αρνητικές- όψεις της.

Η περίσταση θυμίζει έντονα την Κολεκτίβα Φεμινιστριών Συγγραφέων του Γουέστμπεθ, έναν από τους πρώτους φεμινιστικούς θιάσους των ΗΠΑ, που ιδρύθηκε το 1971 στη Νέα Υόρκη και στη σύντομη ιστορία της (ως το 1975) παρήγαγε θεατρικά έργα γυναικείας θεματολογίας (πατριαρχικές κοινωνικές δομές, διαπροσωπικές σχέσεις κυριαρχίας, διακρίσεις στους χώρους εργασίας, σεξουαλική παρενόχληση κ.ά.). Το αξιοσημείωτο τώρα είναι ότι κάθε ηθοποιός της παράστασης γίνεται συγγραφέας (οι συγγραφείς του Γουέστμπεθ δε συμμετείχαν στις παραστάσεις της Κολεκτίβας) κομίζοντας στο κείμενο προσωπικά, πραγματικά βιώματα. Έτσι είναι και περφόρμερ-συγγραφέας. Όμως, η σκηνοθέτις, σε συνεργασία με τη δραματουργό του διαβήματος Μπενουάτ Μπιγώ, δεν αρκείται στα κείμενα των ηθοποιών και προσθέτει λόγια του Πιέρ Μπουρντιέ, της συγγραφέως Βιργινίας Ντεμπάντ, ενώ στα υλικά της παράστασης τραγούδια της Κόρτνεϊ Λαβ και φωτογραφίες της Ναν Γκόλντιν. Ειδικότερα, όσον αφορά τη χρήση παραθεμάτων από τον Μπουρντιέ, μπορεί να θεωρηθεί στο γενικότερο πλαίσιο των φεμινιστικών επαναναγνώσεων του έργου του, δηλαδή στο πλαίσιο του κριτικού ενδιαφέροντος για την κοινωνιολογία του, καθώς σε αυτήν οι φεμινίστριες βρίσκουν εννοιολογικά εργαλεία που βοηθούν στην κατανόηση του ρόλου που παίζει το φύλο στις διαπροσωπικές σχέσεις της σύγχρονης καπιταλιστικής κοινωνίας.

Την παράσταση δομούν ενότητες λόγου (καταλαμβάνουν τη μεγαλύτερη έκταση) και μουσικά, χορευτικά και θεατρικά «ιντερμέδια». Μουσική παίζουν και τραγουδούν οι ίδιες οι περφόρμερ, αλλά και άνδρας (ηλεκτρική κιθάρα) στη δεξιά άκρη. Οι γυναίκες λοιπόν έχουν τον λόγο. Και μιλούν, μιλούν πολύ, πάρα πολύ. Άλλοτε η μία στην άλλη σε πλαίσιο συνέντευξης, με το πρόσωπο και τη φωνή τους να μεγιστοποιούνται σε απευθείας βιντεογραφική μετάδοση στην κεντρική οθόνη του αφαιρετικού σκηνικού, κυρίως όμως παραταγμένες απέναντι στο ακροατήριο, αφηγούνται (κάτι σαν stand up comedy). Κοιτώντας μετωπικά τους θεατές, παραβιάζουν τη σύμβαση του «τέταρτου τοίχου». Με αυτή τη στρατηγική, πάνω από όλα αποφεύγουν να υποβιβασθούν σε αντικείμενα. Μοντέλα γυναικών, λοιπόν, παλαιά και σύγχρονα, κληρονόμοι τσιτάτων από τη Μαργκερίτ Ντυρά, τη Σιμόν ντε Μποβουάρ, αλλά και τις μητέρες τους, μιλούν για τον εαυτό τους, τη σεξουαλικότητά τους, τους άνδρες και τους ρόλους. Θεωρώ πως θα άξιζε τον κόπο να μετρήσει κάποιος τις φορές που ακούγεται στην παράσταση η λέξη «μαμά», λέξη που, σε κάποιο ιντερμέδιο, από άηχος σχηματισμός στα χείλη γίνεται βαθμηδόν κραυγή που σου σπαράζει την καρδιά.

Από τα ιντερμέδια, που ξεκουράζουν τους θεατές με την κωμική τους χροιά μετά από κάθε στατική ενότητα ομιλίας, κανένα δεν προκαλεί περισσότερη εντύπωση από ό,τι το άλλο. Σε ένα μωσαϊκό της γυναικείας ταυτότητας, μπορούμε να πούμε πως παρωδούν πρότυπα γυναικών από την τηλεόραση («Απελπισμένες Νοικοκυρές»…), τον κινηματογράφο (Μέριλυν Μονρόε), αλλά και τη σύγχρονη καθημερινή πραγματικότητα. Κοντά στο τέλος, όταν βλέπουμε τις περφόρμερ να χτυπούν με τον ίδιο ρυθμό ταμπούρλα, αντιλαμβανόμαστε πως είναι στρατευμένες φεμινίστριες, που φλερτάρουν με τον ακτιβισμό.

Αυτό όμως που φαίνεται να προτάσσει περισσότερο η παράσταση «Μοντέλα» της ομάδας Το Μερίδιο των Αγγέλων (έτσι λένε την ποσότητα από το ουΐσκυ που εξατμίζεται στο βαρέλι παλαίωσης) είναι η άποψη ότι ο φεμινισμός δικαιώνεται καλύτερα όχι όταν πολλές γυναίκες ταυτίζονται με ένα πασίγνωστο είδωλο που δηλώνει οπαδός του κινήματος, αλλά όταν πολλαπλασιάζονται οι γυναικείες φωνές που λένε τις προσωπικές τους ιστορίες.

06 Μαρτίου 2014

Γηράσκω αεί χορευόμενος!

Δοκίμιο αρ. 4


Η Πατ Κάτερσον χορεύει το "Trio A" (MoMA, 2009).
 
Στο βάθος προβάλλεται η βιντεοσκοπημένη εκδοχή του 1978 
με την ίδια τη Ράινερ
(Φωτογραφία: Yi-Chun Wu)

Είναι καλή συγκυρία το ότι η παρουσίαση του "Ταξιδιού" ("Journey", 2014) του Κουν Ντε Πρέτερ στο χειμερινό φεστιβάλ σύγχρονου χορού της Αβινιόν συμπίπτει με τη δημοσίευση του δοκιμίου της αμερικανίδας χορογράφου και χορεύτριας Υβόν Ράινερ με τίτλο "Το Σώμα Εν Πόνω στον Χορό" ("PAJ" Vol. 36, 2014). Η Ράινερ, η οποία υπήρξε από τα βασικά ιδρυτικά μέλη του ιστορικού Judson Dance Theatre, αντιμετωπίζει στο δοκίμιο αυτό το θέμα της γήρανσης του σώματος του χορευτή και, αφού παραθέτει περιπτώσεις που είδε ιδίοις όμμασι προς μεγάλο προβληματισμό της, θέτει το δύσκολο ερώτημα "πότε είναι καιρός να πεις αντίο στον χορό;". Η απάντηση που μας παρέχει η ίδια μας ενδιαφέρει από κάθε άποψη: "Το πότε θα αποχωρήσεις είναι ένα πάρα πολύ προσωπικό ζήτημα, το οποίο εξαρτάται από τη θέληση, την ευχαρίστηση και τη σωματική κατάσταση, όλα υποκείμενα στην εξασθένιση που συμβαδίζει αναπόφευκτα με το γήρας". Περαιτέρω, η Ράινερ μιλάει μεταξύ άλλων για τις δυσκολίες και τα ευτράπελα που συνάντησε όταν το 2010 παρουσίασε η ίδια το θρυλικό κομμάτι της "Trio A", που δημιούργησε το 1966 σε ηλικία 32 ετών, και το οποίο κατέκτησε μια θέση στην ιστορία του χορού με την ανατρεπτική του γλώσσα.

Παρακολούθησα τρεις εκδοχές του "Trio A" ("Forward"-1966, "Facing"-1999, "Retrograde"-1970) στο Φεστιβάλ της Καλαμάτας (2012) με την Πατ Κάτερσον, η οποία -σύμφωνα με τη Ράινερ- "είναι η μεγαλύτερη σε ηλικία στην ομάδα της", "το πρόσωπό της έχει ρυτίδες, όμως το σώμα της είναι τόσο ζωντανό όσο το νεαρότερο" και "εκτελεί το 'Trio A' από την αρχή ως το τέλος και από το τέλος στην αρχή", και διαπίστωσα με μεγάλη μου έκπληξη αυτό που γράφει η Ράινερ στο τελευταίο της δοκίμιο σχετικά με την τελευταία εκδοχή που χόρεψε η ίδια το 2010: "Θα ήθελα να σκεφθείτε αυτή την εκδοχή του 'Trio A' όχι σαν απόδειξη επιδείνωσης και παρακμής, αλλά σαν νέα μορφή πρωτοποριακού χορού. Το σώμα που γερνάει είναι πράγμα καθεαυτό και δε χρειάζεται να κριθεί ως ανεπαρκές ή υποδεέστερο εάν δεν μπορεί πια να πηδά μέσα από στεφάνια". Με ψυχρό φωτισμό σκηνής (δεν αρέσει στη Ράινερ ο ατμοσφαιρικός φωτισμός), η Πατ Κάτερσον, παρότι έχει περάσει τα 65, απέδειξε μοναδικά πως η χορευτική αισθητική, που πρότεινε η Ράινερ πριν από μισόν αιώνα περίπου, φαίνεται απλή και εύκολη στην εκτέλεση, όμως δεν παύει ποτέ να απαιτεί δεξιοτεχνία και ικανότητα από τον περφόρμερ. Η Κάτερσον έδωσε τον καλύτερο εαυτό της, τα αντανακλαστικά της λειτούργησαν θαυμάσια, γι' αυτό και το "Trio A" έλαμψε στα μάτια μας σαν κάτι πολύ φρέσκο και νεανικό. Ο προβληματισμός της Ράινερ για το σωματικό γήρας και τις επιπτώσεις του στη χορευτική αισθητική αναδείχτηκε περισσότερο στην εκδοχή "Facing" του 1999. Η Κάτερσον τη χόρεψε με την κατά πολύ νεότερη Σάνια Στριμπάκου, η οποία παρακολούθησε άψογα με το σώμα της τη χορογραφία. Σε μια γενική αποτίμηση, θα αποτολμούσα να υποστηρίξω ότι οι τρεις εκδοχές του κομματιού έδειξαν πως η Ράινερ δημιούργησε νέα χορευτική γλώσσα με κινητικά ιδεογράμματα εξαιρετικού κάλλους και απλότητας που σε γοητεύουν για πάντα!



Κουν ντε Πρέτερ και Άλφεα Πουζέ στο "Ταξίδι" (Αβινιόν 2014)


Την προβληματική του γήρατος σωματοποιεί ο νεαρός χορογράφος και περφόρμερ Κουν Ντε Πρέτερ στο δικό του "Ταξίδι", στο οποίο συμμετέχει ισότιμα η 89χρονη χορογράφος και χορεύτρια Άλφεα Πουζέ. Οι δύο συντελεστές μοιράζονται το ίδιο όνειρο, να χορεύουν ως το τέλος της ζωής τους, και αυτό ακριβώς το όνειρο τους ενώνει στη σκηνή, σε ένα πρωτότυπο ταξίδι όπου δοκιμάζουν τα όρια της σωματικής κίνησης και προκαλούν τις συμβατικές κοινωνικές αντιλήψεις περί σωματικής ικανότητας και αντοχής. Στην πρόοδο της χορογραφίας του Ντε Πρέτερ, ο οποίος χρησιμοποιεί κατά κόρον τη γνωστή άσκηση του καθρέπτη, η συνήθως μετωπική συνάντηση του νέου σώματος και του γερασμένου λαμβάνει τη μορφή μιας -πότε ανελέητης και πότε χιουμοριστικής- αναμέτρησης, στην οποία, όπως είναι φυσικό, ανταποκρίνεται πιο εύκολα ο νεότερος! Έτσι, τα αισθήματα που εγείρουν στο κοινό οι δύο περφόρμερ ποικίλλουν ανάλογα με το ύφος και την εξέλιξη της δραματουργίας που επιμελείται η Ανέτ βαν Τσβολ. Κάποιο σοκ εκπέμπει η σκηνή όπου η αναμέτρηση κορυφώνεται με τους περφόρμερ να βγάζουν ο ένας τα ρούχα του άλλου: ο Ντε Πρέτερ χωροθετεί σε πρώτο πλάνο την Πουζέ και οι ρυτίδες στο σώμα της εκτίθενται με ωμό, αμείλικτο τρόπο, παρότι ο φωτισμός είναι απαλός. Αλλά η Πουζέ μάχεται ηρωικά κάθε στιγμή και κερδίζει τη συμπάθεια του κοινού, έστω και αν εκπίπτει ενίοτε σε καρικατούρα. Το ίδιο κωμικός, άλλωστε, φαίνεται και ο Ντε Πρέτερ όταν ξεπερνά τα όρια του σώματός του με υπερκινητικές φιγούρες. Όλα τούτα στο ετερόκλητο μουσικό-ηχητικό (κοινωνικό) περιβάλλον που συνθέτουν οι επιλογές του χορογράφου και του Τομ Χέρτεβεκ.

05 Μαρτίου 2014

"Φιντέλιο" στη Βαλονία

Δοκίμιο αρ. 3

Φλόρεσταν-Ζόραν Τοντορόβιτς: 
Θεέ μου! Τι σκοτεινιά είναι αυτή! Τι φριχτή σιωπή! 

Πολιτική είναι η μία και μοναδική όπερα που συνέθεσε και παρουσίασε με μικρή επιτυχία ο Λούντβιχ βαν Μπεετόβεν το 1805, τρίπρακτη αρχικά, σε λιμπρέτο του Γιόζεφ Ζόνλαϊτνερ και τίτλο «Φιντέλιο ή Η συζυγική αγάπη». Και είναι λογικό, δεδομένου ότι η Γαλλική Επανάσταση βρισκόταν πολύ κοντά στο παρελθόν. Η επιτυχία ήταν μεγαλύτερη στην επανάληψη της παράστασης (1806) με αρκετές τροποποιήσεις (λ.χ. περιορισμός σε δύο πράξεις, νέα ορχηστρική εισαγωγή κ.λπ.) και τίτλο «Λεονόρε ή Ο θρίαμβος της συζυγικής αγάπης». Τελικά, χρειάστηκε και τρίτη επεξεργασία (1814), με τη συνεργασία του ηθοποιού, θεατρικού συγγραφέα και ποιητή Γκέοργκ Φρήντριχ Τράιτσκε, προκειμένου ο «Φιντέλιο» (οριστικός τίτλος) να κατακτήσει το κοινό.

Σε πλαίσιο μορφολογικής ανάλυσης, η όπερα προέρχεται από τη γερμανική παράδοση του Singspiel, γι’ αυτό και αποτελείται από εναλλαγή διαλογικών (χωρίς μουσική συνοδεία) και μουσικών μερών. Ακόμη, είναι ολοφάνερη η επίδραση της ιταλικής όπερας, της γαλλικής opéra comique και, βέβαια, του Μότσαρτ, με τον οποίο «η μουσική κλασικότητα ως θέατρο» έφτασε στο απόγειό της. Το μεγάλο ενδιαφέρον, όμως, του Μπεετόβεν για τη μουσική σύνθεση και όχι για τις ικανότητες της ανθρώπινης φωνής, τον οδήγησε σε ρήξη με την ιταλική παράδοση του belcanto, αλλά και στην εισαγωγή του στοιχείου της πρωτοτυπίας, από την οποία επηρεάστηκε αργότερα ο Βάγκνερ στα μουσικά του δράματα με τις ατέρμονες μελωδίες. Έτσι, αν και είναι η μοναδική όπερα του συνθέτη, συνιστά σημαντικό σταθμό στην ιστορία του μουσικού θεάτρου, καθώς αφομοιώνει παραδοσιακά οπερατικά στοιχεία για να καινοτομήσει αλλά και να δρομολογήσει εξελίξεις.

Ο πολιτικός χαρακτήρας που δίνει στην υπόθεση η θεματοποίηση σταθερών αιτημάτων, όπως η δικαιοσύνη, η πίστη, η αγάπη, μα πάνω από όλα η ελευθερία του ανθρώπου, χαρίζει στον «Φιντέλιο» ακόμη ένα πλεονέκτημα. Στο πρόσωπο της ηρωικής, μαχητικής Λεονόρε -η οποία, σα σαιξπηρική ηρωίδα, μεταμφιέζεται σε Φιντέλιο για να εισχωρήσει στη φυλακή όπου βρίσκεται δύο χρόνια πολιτικός κρατούμενος ο σύζυγός της, Φλόρεσταν, και να τον ελευθερώσει- αναγνωρίζουμε τους αγώνες για μια ανθρώπινη, φωτεινή Ευρώπη, για μια Ευρώπη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Στο πρόσωπο του Φλόρεσταν, ο οποίος είναι ένα από τα «πολυάριθμα θύματα αυθαίρετης εξουσίας» και εν προκειμένω θύμα του διοικητή της φυλακής Ντον Πιτσάρο, του οποίου τις ανόσιες πράξεις έχει ξεσκεπάσει, αναγνωρίζουμε κάθε άνθρωπο που υπόκειται σε άδικη μεταχείριση, κάθε καταπιεζόμενο και διωκόμενο για τη διαφωτιστική και δίκαιη δράση του απέναντι σε έναν διεφθαρμένο πολιτικό κόσμο, ο οποίος ελέγχει και την τελευταία μπουκιά των πολιτών, ελέγχει και αποδυναμώνει τους λαούς που υπερασπίζονται την αλήθεια. Αυτή η αναγνώριση ενισχύεται στη σκηνή όπου η Λεονόρε-Φιντέλιο πείθει τον δεσμοφύλακα Ρόκο να επιτρέψει στους φυλακισμένους να προαυλισθούν για λίγο, κάτω από τη μύτη του αυταρχικού Πιτσάρο. Έτσι, ένα ιδιωτικό, προσωπικό αίτημα ελευθερίας καθίσταται συλλογικό με οικουμενική, πανανθρώπινη ισχύ, με το λιμπρέτο να παρακάμπτει τους λόγους για τους οποίους έχουν τιμωρηθεί οι φυλακισμένοι. Σημασία έχει ακόμη και σε ένα τέτοιο μέρος να μπαίνει άπλετο το φως της δικαιοσύνης και της αλήθειας.

Όλα αυτά τα στοιχεία αναδεικνύει η σκηνοθεσία του «Φιντέλιο» από τον Μάριο Μαρτόνε για τη Βασιλική Όπερα της Βαλονίας, υπό τη μουσική διεύθυνση του Πάολο Αριβαμπένι, σε ένα ανέβασμα που ισορροπεί καλά μεταξύ δύο βασικών τάσεων οπερατικής σκηνοθεσίας και τις γεφυρώνει: αφ’ ενός έμφαση στην εξωτερική δράση (θεατρικότητα), αφ’ ετέρου σεβασμός για τη μουσική και την τραγουδιστική σύμβαση (στατικότητα). Ανάμεσα στους δύο αυτούς πόλους, δηλαδή, ο Μαρτόνε στήνει μια οπτικά ρεαλιστική ατμόσφαιρα, στην οποία όμως μπολιάζει στιγμές καθαρά συμβατικές της όπερας επιτρέποντας στους τραγουδιστές να τραγουδούν απευθυνόμενοι στο κοινό. Οικονομία κάνει πάλι στη χρήση θεατρικότητας, όταν περιορίζει τα διαλογικά μέρη των Ζόνλαϊτνερ-Τράιτσκε στα εντελώς απαραίτητα για την παρακολούθηση της υπόθεσης. Επίσης, συνάδουσα είναι η παρουσίαση μιας θρηνούσας με μαύρο μαντήλι Λεονόρε-Φιντέλιο, το οποίο χρησιμοποιείται με διάφορους τρόπους. Ξεχωρίζω τη σκηνή όπου ο Ρόκο δένει το μαντήλι στα μάτια του Φιντέλιο, ίσως για να σημειωθεί ότι η μεταμφιεσμένη Λεονόρε εξακολουθεί να μη συμμετέχει πραγματικά στο ευδιάθετο κλίμα με τη Μαρτσελίνε. Ακόμη, εντυπωσιακή είναι η οπτικοποίηση της πρώτης σκηνής της Β΄ Πράξης, με τον Φλόρεσταν να τραγουδάει στο ολοσκότεινο κελί του –τοποθετημένο από τον Σέρτζιο Τραμόντι αριστερά και έξω από τη σκηνή του θεάτρου, δηλαδή στο περιθώριο του χώρου δράσης- εξασθενημένος από την πείνα, ενώ φαίνονται μόνο τα δάχτυλα των χεριών του που πιάνονται από τα σίδερα. Με αυτόν τον τρόπο, ο σκηνοθέτης αποπροσωποποιεί τον άδικα πάσχοντα ήρωα: πίσω από τα κάγκελα του πολιτικού κρατούμενου Φλόρεσταν θα μπορούσε να είναι ο καθένας.

Η Τζένιφερ Γουΐλσον, όπως και όλα τα μέλη του θιάσου, παρά τον μεγάλο σωματικό της όγκο, ανταποκρίνεται πολύ καλά τόσο στις τραγουδιστικές όσο και στις θεατρικές απαιτήσεις του ρόλου του Φιντέλιο, πλάθει έναν βαθιά ανθρώπινο χαρακτήρα, γεμάτο δύναμη και θέληση απέναντι στο ζοφερό κράτος της αδικίας.