02 Νοεμβρίου 2014

Η Μαριονέτα της Αβινιόν

   Δοκίμιο αρ. 15



Ο Ξαβιέ Γκαλέ-Πρίγκιπας του Χόμπουργκ στην τελευταία σκηνή!


Στο κύκνειο άσμα του, τον «Πρίγκιπα του Χόμπουργκ» (1811), ο γερμανός ρομαντικός Χάινριχ φον Κλάιστ φαίνεται να μιλάει για τον εαυτό του περισσότερο από ποτέ άλλοτε στο δραματικό έργο του, αφού είναι γνωστό πόσο πολύ πόθησε και προσπάθησε στον πραγματικό κόσμο να κερδίσει την αναγνώριση του Γκαίτε. Σαν Πρίγκιπας του Χόμπουργκ πολέμησε με όλα τα ποιητικά όπλα του για να στεφθεί νικητής. Όμως το συγκεκριμένο δράμα δεν έχει το τραγικό τέλος της ζωής του ποιητή. Είναι ένα ως επί το πλείστον ρομαντικό έργο, στον βαθμό που διαθέτει αρκετά χαρακτηριστικά στοιχεία της ρομαντικής αισθητικής: ο Πρίγκιπας, υπνοβάτης στον φανταστικό κόσμο της δόξας που ονειρεύεται στον ξύπνιο του, δοκιμάζεται απέναντι στους προκαθορισμούς του μοιραίου, και τελικά πραγματοποιεί το όνειρό του! Και είναι ακριβώς η σύγκρουση αυτού του ονειροφανταστικού στοιχείου με την πραγματικότητα που προσδίδει στο δράμα γνωρίσματα ρεαλισμού, όπως σε όλη σχεδόν της δραματουργία του Κλάιστ. Ο Πρίγκιπας λοιπόν μπορεί και αυτός να δρα σ’ έναν απατηλό κόσμο και να μη γνωρίζει την πραγματικότητα, ωστόσο αυτή αντιστέκεται σθεναρά. Στα μάτια του μάλιστα αυτή η αντίσταση φαντάζει ως επιβεβαίωση του ονειρικού περιβάλλοντος «του έρωτα και της στρατιωτικής δόξας»! [Έτσι, είναι ολοφάνερη η επίδραση που δέχεται ο Κλάιστ μεταξύ άλλων από το ισπανικό δράμα και συγκεκριμένα από το «Η ζωή είναι όνειρο» του Καλντερόν…] Η αλήθεια είναι πως ο άλλοι χαρακτήρες του δράματος εισχωρούν στο όνειρό του και το διαμορφώνουν! Ο Πρίγκιπας αρχίζει να αντιλαμβάνεται κάπως τα πράγματα όταν αντιμετωπίζει την απόλυτη πραγματικότητα της επικείμενης θανάτωσής του, τότε που αρχίζει να καταρρέει το όνειρο. Αλλιώς: ο θάνατος είναι η μόνη απόλυτη πραγματικότητα! Διότι προηγουμένως μόνο αποσπασματική επαφή έχει με τον περίγυρό του. Μπορεί να νικά στη μάχη, όμως δεν παύει να έχει παραβιάσει τη διαταγή του άρχοντα του Μπράντεμπουργκ Φρειδερίκου. Κι αν στο τέλος δικαιώνεται και αθωώνεται, την τελευταία στιγμή, πάνω στο ικρίωμα -αν δηλαδή αναλαμβάνει ο περίγυρος την ευθύνη που του αναλογεί στο προσωπικό δράμα του ήρωα-, ο Κλάιστ αποδέχεται τη μοίρα του θανάτου, την εφαρμόζει μάλιστα ο ίδιος, κι έτσι δεν προλαβαίνει να φορέσει το στεφάνι της δόξας εν ζωή.

Στην παράσταση του «Πρίγκιπα» που σκηνοθέτησε ο Τζιόρτζιο Μπαρμπέριο Κορσέτι για το φετινό Φεστιβάλ της Αβινιόν, μπροστά από το Παλάτι των Παπών-χώρο αναφοράς του ιστορικού Φεστιβάλ, η χρήση τροχήλατων κλιμάκων και παραθύρων του Παλατιού δηλώνει την ανοδική πορεία του Πρίγκιπα προς τη δόξα!

Στην εισαγωγική σκηνή-μυστήρια επινόηση του σκηνοθέτη, ο πρίγκιπας βγαίνει ολόγυμνος μέσα από καταπακτή μαζί με τέσσερις -επίσης ολόγυμνους- άνδρες, δαφνοστεφανωμένους! Φιλικές χειρονομίες μεταξύ τους πλάθουν μια τελετουργία που καταλήγει στην ένδυση και τη στέψη του Πρίγκιπα… Ένα όνειρο;

Στη συνέχεια, όλα βαίνουν σύμφωνα με τις δραματουργικές επιταγές του Κλάιστ. Οικονομία στη χρήση θεαματικών προβολών στους τοίχους (άλογο που καλπάζει με αναβάτη τον Πρίγκιπα, φοβερές μάσκες, κ.λπ.). Σαιξπηρική ατμόσφαιρα επικών διαστάσεων, αλλά και γενική λιτότητα με έμφαση στην υποκριτική.

Στο φινάλε, ακόμη μια σκηνοθετική επινόηση που με την εισαγωγική σκηνή κλείνει σε παρένθεση την υπό ερμηνεία παράσταση. Κρεμούν και κινούν τον δαφνοστεφανωμένο Πρίγκιπα σαν μαριονέτα! Μοιάζει με παραπομπή του σκηνοθέτη στο δοκίμιο του Κλάιστ «Περί του Θεάτρου των Μαριονετών» (1810), δοκίμιο που κατά τον Μπερνάρ Ντορτ «συμπυκνώνει τη μοίρα όλων των ηρώων του Κλάιστ», καθ΄ότι «είναι καταδικασμένοι να διατρέξουν την απόσταση που χωρίζει το νευρόσπαστο από τον ηθοποιό»! Υπ’ αυτή την έννοια, μας δίνεται το ερμηνευτικό κλειδί του διαβήματος. Και όμως… Πώς να ξεκολλήσει από τον νου η υποψία ότι στο αστείο νευρόσπαστο του Πρίγκιπα βλέπουμε τη Γαλλία σαν μαριονέτα στα χέρια της Γερμανίας;

19 Σεπτεμβρίου 2014

«Θεοί και σκύλοι» στο Φεστιβάλ της Καλαμάτας

Δοκίμιο αρ. 14




Με το Διεθνές Φεστιβάλ Χορού της Καλαμάτας τίποτα πια δεν είναι ίδιο στο χορευτικό τοπίο της Ελλάδας, καθώς οι καλλιτεχνικές και εκπαιδευτικές ζυμώσεις και ο σκηνικός διάλογος που προάγει ο θεσμός έχουν καλλιεργήσει αρκετά το έδαφος όχι μόνο για την ποιοτική αναβάθμιση του σύγχρονου χορού σε όλη την επικράτεια αλλά και για την προαγωγή της θεωρητικής ενασχόλησης με τον χορό. Είκοσι χρόνια τώρα, παρακολουθούμε τις σύγχρονες αλλαγές και μεταμορφώσεις της χορευτικής τέχνης από όλα τα μήκη και πλάτη της γης και, παράλληλα, ό,τι καλύτερο έχει να επιδείξει η εγχώρια παραγωγή. Μέσα από αυτή την επαφή του γηγενούς με το αλλότριο, το μόνο βέβαιο είναι ότι βγαίνουν κερδισμένοι όλοι, θεατές και καλλιτέχνες. «Είναι μεγάλη η χαρά για μένα», μου λέει η καλλιτεχνική διευθύντρια Βίκυ Μαραγκοπούλου, «που βλέπω ότι αυτό το φεστιβάλ, με τις παραστάσεις του και -θέλω να πιστεύω- το ήθος του, ενέπνευσε, εμπλούτισε και επηρέασε κοινό και καλλιτέχνες, αλλά και την πολιτιστική πορεία της Ελλάδας, κυρίως στον χορό».

Όπως αναμενόταν, η 20ή διοργάνωση ήταν επετειακή! Μάλιστα, το μεγαλύτερο μέρος του προγράμματος φιλοξενήθηκε στο ολοκαίνουργο Μέγαρο Χορού με τις απαραίτητες υλικοτεχνικές υποδομές, γεγονός που ανέβασε και άλλο το επίπεδο της πολύπτυχης εκδήλωσης: οι μεγάλες παραστάσεις θέλουν τον χώρο τους! Μιλάμε για μια πολύ μεγάλων διαστάσεων ιταλική σκηνή με παραδοσιακή αυλαία από βαρύ κόκκινο βελούδο, άνετο επικλινές auditorium με θαυμάσια ορατότητα και ακουστική, και πολυλειτουργικούς βοηθητικούς χώρους (studio, υποδοχή κ.λπ.) που καθιστούν δυνατή την πραγματοποίηση και των πιο απαιτητικών παραστάσεων και κάθε είδους εκδηλώσεων! Αναμένεται μάλιστα ότι θα παραδοθεί προς γενική χρήση στο κοινό της πόλης και δεν θα λειτουργεί περιστασιακά με την αφορμή κάποιας υψηλής εκδήλωσης…

Παράσταση αιχμής του φετινού Φεστιβάλ ήταν αυτή από το παγκοσμίως φημισμένο Ολλανδικό Χοροθέατρο (Nederlands Dans Theater) υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Πολ Λάιτφουτ. Για δύο βραδιές (17 και 18 Ιουλίου) οι νεότεροι του σχήματος (Nederlands Dans Theater 2, χορευτές ηλικίας 17-23 ετών) παρουσίασαν με απαράμιλλη τεχνική και εκφραστικότητα μια τετράπτυχη παράσταση αποτελούμενη από τις εξής χορογραφίες: “Gods and Dogs” (2008) του Γίρζι Κίλιαν, ο οποίος διηύθυνε καλλιτεχνικά την ομάδα επί 36 χρόνια (ως το 2011), “Shutters Shut” (2003) και  “Subject to Change” (2003) των Σολ Λεόν και Πολ Λάιτφουτ, και “Cacti” του πρώην χορευτή της ομάδας Αλεξάντερ Έκμαν. Κανένα από τα τέσσερα μέρη της παράστασης δεν εντυπωσίασε λιγότερο, όμως ας μου επιτραπεί να σταθώ ιδιαίτερα στη βραβευμένη και μάλιστα εκατοστή δημιουργία του Κίλιαν για το ιστορικό σχήμα από την Ολλανδία, χορογραφίες του οποίου έχουμε ξαναδεί στην Καλαμάτα. Επειδή -μας λέει ο καλλιτέχνης στην επίσημη ιστοσελίδα του- συχνά οι δημοσιογραφικές και άλλες αναφορές στο έργο του απέχουν από το πραγματικό περιεχόμενο της δουλειάς του, δηλαδή βρίσκονται σε ενοχλητική διάσταση με αυτά που ο ίδιος θεωρεί πως παρουσιάζει στη χοροθεατρική σκηνή του, είναι σκόπιμο, πριν εκθέσω πώς είδα το συγκεκριμένο έργο, να δώσουμε τον λόγο στον ίδιο προκειμένου να αντλήσουμε χρήσιμο πνευματικό υλικό που θα μας βοηθήσει σε μια πρώτη προσέγγιση:

 «Στην πορεία της ζωής μας», λέει μεταξύ άλλων ο Κίλιαν, «ψυχολογικές στροφές και μεταπτώσεις, επίκτητες ή κληρονομημένες, και ασθένειες θα γίνουν οι σταθεροί μας σύντροφοι. Κι έπειτα -ξαφνικά- έχοντας εισπνεύσει τόση πολλή ζωή, έχοντας εμπνευστεί από τόσο πολλές περιπέτειες, έχοντας δεχτεί τις τοξίνες τόσης ζωής, ξαφνικά ανακηρυσσόμαστε άρρωστοι, ασθενείς, διαταραγμένοι ή δυσλειτουργικοί. Αυτό ακριβώς το σύνορο ανάμεσα σε ‘κανονικότητα και παράνοια’, ανάμεσα σε ‘υγεία και ασθένεια’ και όλες οι νόρμες που καθορίζουν τη μία ή την άλλη είναι που με συναρπάζουν. Μπορεί να διαγνωσθεί οποιαδήποτε στιγμή της ζωής μας. Αλλά πότε ακριβώς είναι αυτή η στιγμή που μας ωθεί πέρα από το αόρατο σύνορο στον σκοτεινό κόσμο της τρέλας και της αρρώστιας, και ποιος θα είναι ο ‘Καθοριστικός Παράγων'…; Είναι παραπάνω από σαφές σε μένα ότι δεν είμαι ο πρώτος ούτε ο τελευταίος που ρωτά αυτά τα πράγματα, και νομίζω ότι κάθε νέα γενιά θα πρέπει να επανεξετάζει και να επαναπροσδιορίζει την αρχή και το τέλος των περιοχών της παράνοιας και της αρρώστιας. Αλλά, ανεξάρτητα από τα όρια μέσα στα οποία αυτές οι ανθρώπινες καταστάσεις θα καθοριστούν, είναι βέβαιο ότι καμία θετική πρόοδος δεν θα επιτευχθεί χωρίς τη βοήθεια μιας υγιούς δόσης της τρέλας».

«Όρια», «υγεία», «αρρώστια», «παράνοια», «κανονικότητα» είναι λοιπόν οι λέξεις-κλειδιά που μας βοηθούν να κατανοήσουμε τις αφαιρετικές κινητικές ανιχνεύσεις του δημιουργού και των χορευτών του Ολλανδικού Χοροθεάτρου -εκπροσώπων ακόμη μιας νέας γενιάς- μπροστά από μια τεράστια κουρτίνα από ασημένια σχοινιά που σχηματίζουν έναν τοίχο στο φόντο του χώρου χορευτικής δράσης. Σημείο τομής στην παράσταση είναι η διατάραξη αυτού του ορίου της σκηνής, το οποίο κατά πάσα πιθανότητα συμβολίζει και τη στιγμή για την οποία μας ρωτάει ο Κίλιαν. Είναι η στιγμή που αρχίζει να «παίζει» η διασκευή κλασσικής μουσικής του Μπεετόβεν από τον Ντιρκ Χάουμπριχ, ο οποίος βασίζεται στην ιδέα του χορογράφου. Ο παραγόμενος ήχος κόβει σαν μέταλλο. Τα φώτα που ανακλούν πάνω σε αυτό το διαταρασσόμενο όριο του σκηνικού χώρου τού προσδίδουν μια μεταλλική όψη (έτσι, σωστά ή λαθεμένα, κάποιοι στις περιγραφές τους μιλούν για κουρτίνα από μεταλλικά ελάσματα και όχι σχοινιά) και οι περφόρμερ χορεύουν στην κόψη του ήχου! Είναι σα να τεμαχίζεται η χορογραφία και άρα ο σκηνικός βίος, καθώς οι θεατές παρακολουθούμε σαν θεοί τους λυμένους χορευτές του Ολλανδικού Χοροθεάτρου να χορεύουν με σκυλίσια αντοχή και ορμή. Για όλους μας όμως ένα λυκόσκυλο (εικονικό, προβολή στο φόντο) έρχεται κάποια στιγμή μέσα στη νύχτα…

06 Ιουνίου 2014

Θεαματική «Διδώ και Αινείας»/Spectacular "Dido and Aeneas"

Δοκίμιο αρ. 13




Η Βιβίκα Ζενώ-Διδώ βυθίζεται στην τεράστια ξεδιπλωμένη φούστα της τραγουδώντας την κορυφαία άρια του μουσικού θεάτρου "When I' m laid in earth"! Παρότι το χρώμα του υφάσματος είναι γήινο, οι μπλε τόνοι των φωτισμών το κάνουν να φαίνεται σαν θαλάσσιο κύμα (13.05.2014).


Η όπερα «Διδώ και Αινείας» (1688-9) του Χένρυ Πέρσελ είναι το αριστούργημά του. Παρότι οι επιδράσεις που δέχεται ο συνθέτης από την ιταλική όπερα -και συγκεκριμένα από τη βενετσιάνικη σχολή- είναι έντονες, κυρίως στα σολιστικά μέρη όπου χρησιμοποιεί συχνά την τεχνική του basso ostinato, μετατρέπει το ιταλικό ρετσιτατίβο σε μουσική μορφή που υπογραμμίζει τα ιδιώματα του αγγλικού στίχου. Δηλαδή γνωρίζει πώς να συνδυάζει σε μια μουσική φράση τα παραδομένα σχήματα μιας τεχνικής και τις ελευθερίες που επιβάλλει ο φυσικός αγγλικός τονισμός. Καθώς ωριμάζει, παύει να ενσωματώνει ιταλικά στοιχεία στα έργα του για να συνθέσει ένα ομοιογενές, αγγλικό ύφος. Είναι σχεδόν βέβαιο πως, αν ζούσε περισσότερο (πέθανε μόλις στα 35 του), θα είχε παίξει καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία μιας εθνικής όπερας με βάση το ιταλικό πρότυπο ανάπτυξης.

Η σπουδαιότερη επίδραση που δέχεται στη συνθετική του γλώσσα είναι τα ανθέμια, ένα είδος εκκλησιαστικής μουσικής που καλλιεργείται σχεδόν αποκλειστικά στην Αγγλία του 17ου αιώνα. Αντλούν τα θέματά τους από τη Βίβλο, αφομοιώνουν στοιχεία της αγγλικής μουσικής παράδοσης και γενικά αποτελούν χαρακτηριστικό τρόπο μελοποίησης του αγγλικού στίχου. Τα περισσότερα έχουν θρησκευτικό θέμα, ορισμένα δε κοσμικό-εγκωμιαστικό χαρακτήρα. Ως μέλος της χορωδίας στο Βασιλικό Παρεκκλήσι από τα 5 έως τα 14 χρόνια του, ο Πέρσελ έρχεται σε επαφή και μαθαίνει την εκτέλεση των παλαιότερων αγγλικών ανθεμίων αλλά και των περίφημων στροφικών ανθεμίων που γράφουν νεότεροι συνθέτες. Αργότερα, ο συνθέτης Πέρσελ βρίσκει τον τρόπο να αφαιρέσει από τους εγκωμιαστικούς στίχους οτιδήποτε ανιαρό.

Άλλο σημαντικό γνώρισμα των μελωδιών της όπερας «Διδώ και Αινείας» είναι η απρόσμενη εναλλαγή του μείζονος και του ελάσσονος αρμονικού τρόπου, ιδίως σε στιγμές δραματικής έντασης ή κορύφωσης. Πάνω από όλα, η όπερα αυτή είναι μια χορωδιακή σύνθεση, καθώς τα 15 από τα 38 μέρη της είναι χορωδιακά. Η χορωδία καταλαμβάνει σημαντική θέση στη μουσικοδραματική διαμόρφωση και συμμετέχει όχι μόνο πλαισιώνοντας τους βασικούς χαρακτήρες, αλλά παίζοντας ενεργό ρόλο στο σκηνικό γίγνεσθαι.

Ο θεατρικός συγγραφέας και ποιητής Νέιαμ Τέιτ, ο οποίος διασκευάζει την τραγωδία του "Οι μαγεμένοι εραστές" (1678) με θέμα τον έρωτα της Διδούς και του Αινεία, βασίζει το ποιητικό κείμενο της όπερας στο Βιβλίο IV της «Αινειάδας» του Βιργιλίου. Ωστόσο, αλλοιώνει αρκετά στοιχεία για να τα προσαρμόσει στις απαιτήσεις του λιμπρέτου.

Η άποψη των Σεσίλ Ρουσά και Ζουλιέν Λουμπέκ, οι οποίοι σκηνογραφούν, χορογραφούν και σκηνοθετούν το μουσικοθεατρικο θαύμα του Πέρσελ για την Όπερα της Ρουέν Άνω Νορμανδίας, παράγει ένα αποτέλεσμα που προσιδιάζει περισσότερο στο οπτικό ιδίωμα ενός Τσίρκου του Ήλιου. Έτσι, ανταποκρίνονται και στον θεαματικό ρόλο «μάσκας» που αποδιδόταν παλαιότερα στην όπερα αυτή. Προς αυτή την κατεύθυνση χρησιμοποιούνται ακροβάτες, χορευτές και απαραίτητα για το είδος σκηνικά εξαρτήματα (κούνιες, υφάσματα-σχοινιά κ.ά.), ευφάνταστα κοστούμια. Αξιοσημείωτες είναι η κυριαρχία της εντύπωσης του υδάτινου στοιχείου και η εκπληκτική εκδίπλωση της τεράστιας φούστας της Διδούς μέσα στην οποία πνίγεται θρηνώντας στο φινάλε, βυθίζεται στο ρόλο της σαν άλλη μπεκετική ηρωίδα.

Το χορωδιακό μέρος αντιμετωπίζεται κυρίως ως ακουστικός παράγοντας, με τη χορωδία να τοποθετείται στο χώρο της ορχήστρας Ποέμ Αρμονίκ που διευθύνει ο Βενσάν Ντουμέστρ, ο οποίος ξεχωρίζει μετά το τραγικό τέλος της ηρωίδας, όταν κρατά στα χέρια του και την πιο ανεπαίσθητη ανάσα των χορωδών και μετατρέπει την παράσταση σε μουσικό γεγονός.






June 6, 2014

Spectacular "Dido and Aeneas"

Essay No. 14



Vivica Genaux-Dido dives into her huge unfolded skirt singing the leading musical theater aria "When I'm laid in earth"! Although the color of the fabric is earthy, the blue tones of the lights make it look like a sea wave.



Henry Purcell's "Dido and Aeneas" (1688-9) is his masterpiece. Although the influences received by the composer from Italian opera -specifically from the Venetian School- are strong, especially in the solo parts where he often uses the basso ostinato technique, he transforms the Italian recitativo into a musical form that underlines the idioms of the English verse. That is, he knows how to combine in a musical phrase the traditional shapes of a technique and the liberties imposed by natural English intonation. As he matures, he ceases to incorporate Italian elements into his works to compose a homogeneous, English style. It is almost certain that, had he lived longer (he died at only 35), he would have played a decisive role in the creation of a national opera based on the Italian model of development. 

The most important influence he receives in his compositional language is hymns, a type of church music cultivated almost exclusively in England in the 17th century. They draw their themes from the Bible, assimilate elements of the English musical tradition, and are generally a characteristic way of setting English verse to music. Most of them have a religious theme, while some have a secular-praise character. As a member of the choir at the Chapel Royal from the age of 5 to 14, Purcell was exposed to and learned the performance of the earliest English hymns as well as the famous strophic hymns written by younger composers. Later, the composer Purcell finds a way to strip the eulogy of anything frivolous.

Another important feature of the melodies of the opera "Dido and Aeneas" is the unexpected alternation of major and minor harmonic modes, especially at moments of dramatic tension or climax. Above all, this opera is a choral composition, as 15 of its 38 parts are choral. The choir occupies an important position in the music-dramatic configuration and participates not only by framing the main characters but by playing an active role in the setting.

Playwright and poet Nahum Tate, who adapted his tragedy "The Enchanted Lovers" (1678) about the love of Dido and Aeneas, based the opera's poetic text on Book IV of Virgil's "Aeneid". However, he alters several elements to fit the requirements of the libretto.

The point of view of Cécile Roussat and Julien Lubeck, who set, choreograph and direct Purcell's musical theater marvel for the Opéra de Rouen Haute-Normandie, produces an effect more suited to the visual idiom of a "Cirque du Soleil". Thus, they also respond to the spectacular role of "mask" that was previously attributed to this opera. In this direction, acrobats, dancers and stage accessories necessary for the genre (swings, cloth-ropes, etc.), imaginative costumes are used. Notable are the predominance of the impression of the water element and the astonishing unfolding of Dido's enormous skirt in which she drowns while lamenting in the finale, sinking into her role as another Beckettian heroine. 

The choral part is treated mainly as an acoustic factor, with the choir placed in the space of the "Poem Harmonique" orchestra conducted by Vincent Dumestre, who stands out after the tragic end of the heroine, when he holds in his hands even the faintest breath of the choirs and transforms the performance at a musical event.


29 Μαΐου 2014

Το ζωντανό σώμα

Δοκίμιο αρ. 12


Ο δάσκαλος Τεσιγκαγουάρα με χορευτή του μπροστά από την ξύλινη εγκατάστασή του στην παράσταση 
"DAH-DAH-SKO-DAH-DAH" (16.05.2014)!


Ιδρυτής της ομάδας KARAS (Κοράκι) το 1985, ο σπουδαίος καλλιτέχνης και δάσκαλος από την Ιαπωνία Σαμπούρο Τεσιγκαγουάρα έχει κατακτήσει προ πολλού την Ευρώπη ως κορυφαία περίπτωση ολικού δημιουργού. Χορευτής, χορογράφος, εικαστικός, σκηνογράφος, σκηνοθέτης, με σπουδές στον κλασσικό χορό και τις πλαστικές τέχνες, σαν άλλος Μπομπ Γουΐλσον της Ανατολής, διακρίνεται για σύνθετα θεάματα στα οποία το ανθρώπινο σώμα δεν αποκόβεται από το πνεύμα ακόμη και όταν ο χειρισμός του αποπνέει την αίσθηση πως είναι ακόμη ένα υλικό του σκηνικού περιβάλλοντος, ένα "κενό σώμα" (empty body) -για να χρησιμοποιήσουμε τον όρο του ιδίου με τον οποίο ονοματίζει την τεχνική που έχει αναπτύξει και διδάσκει. Στα σκηνικά περιβάλλοντα του Τεσιγκαγουάρα, το σώμα χρησιμοποιείται στην ολότητά του, μεταφορικά και κυριολεκτικά, καθώς η παραμικρή του κίνηση πηγάζει από πολύ βαθιά όσο γρήγορη και αν είναι. Αυτό μάλιστα είναι και το ανεκτίμητης αξίας στοιχείο που αναδεικνύει στη σύγχρονη εποχή της ταχύτητας και ελκύει τις δυτικές κοινωνίες που τρέχουν με κεκτημένη έχοντας χάσει την επαφή με την πνευματικότητα, την αυθεντικότητα και το εκφραστικό βάθος. Αυτό είναι και ένα εξέχον σημείο στο οποίο διασταυρώνονται οι έννοιες του Ανατολικού και του Δυτικού χωρίς δυνατότητα να διαχωριστούν. Προερχόμενος λοιπόν από μια χώρα με παμπάλαιες σωματικές παραδόσεις, ο Τεσιγκαγουάρα παρουσιάζει την ολοκληρωμένη τέχνη ενός ζωντανού, αεικίνητου σώματος, σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο.

Όλες τις παραπάνω ιδιότητες συμπυκνώνει το εμβληματικό έργο "DAH-DAH-SKO-DAH-DAH". Ο Τεσιγκαγουάρα το δημιούργησε το 1991, το ξαναδούλεψε το 1994, και επέστρεψε σε αυτό το 2012 για να του δώσει τελική μορφή με μεγάλη ωριμότητα. Η αφετηρία είναι πνευματική, δεδομένου ότι εμπνέεται από το μεγάλο ποίημα Χαρατάι Κενμπάιρεν του Κέντζι Μιγιαζάγουα, όμως και πάλι στο κέντρο είναι το σώμα αφού στον θεματικό πυρήνα βρίσκεται ο πατροπαράδοτος λαϊκός χορός του σπαθιού κενμπάι. Ο τίτλος της παράστασης συνδέεται με ρυθμό από τον χορό αυτό με τύμπανα ταϊκό που συναντάμε και στη σκηνή του κλασσικού γιαπωνέζικου θεάτρου Νο. Ο Τεσιγκαγουάρα παρουσιάζει τον συγκεκριμένο ρυθμό και ποικιλίες του σαν ένα χορό των ποδιών που θυμίζει κλακέτες και εγκαθιστά μια νέα μορφή για διαπολιτισμική επαφή με τους θεατές. Παράλληλα, προσθέτει σκηνές με τον ήχο του ανέμου αλλά και με σύγχρονο δυτικό ήχο-θόρυβο, που παρακολουθούν με αισθητή ζωντάνια τα σώματα των έξι χορευτών και ο ίδιος.
Εκατέρωθεν του ζωτικού χορευτικού και κινητικού περιβάλλοντος, δύο σειρές με κοντούς ξύλινους στύλους, για να αντιπαραθέσει τους άκαμπτους όγκους τους με τα σώματα που χορεύουν σαν να καταλύουν όλα τα εμπόδια, σαν να μην έχουν κόκαλα, με ελεύθερη εσωτερική και εξωτερική ροή ενέργειας. Αυτό που λέμε ευθεία γραμμή δεν υπάρχει (στο σώμα).

Τα σώματα παραλληλίζονται εύκολα και με τα ψαράκια που χορεύουν στις γυάλες που εκτίθενται στο προσκήνιο. Η κίνηση του ψαριού μέσα στη γυάλα παρομοιάζεται με την κίνηση της ενέργειας μέσα στο καλούπι του σώματος. Αυτό που λέμε ακινησία δεν υπάρχει.

01 Απριλίου 2014

Όνειρο μοτσάρτειας νύχτας με φεγγάρι!

Δοκίμιο αρ. 11


Η Έριν Μόρλεϊ-μαρκησία Βιολάντε Ονέστι μεταμφιεσμένη σε Σαντρίνα, εγκαταλειμμένη στο δάσος από την Αρμίντα και τη Σερπέτα!


Όταν ο Μότσαρτ συνθέτει τις τρεις πράξεις της Προσποιούμενης την Κηπουρό το 1775 (La finta giardiniera), σε ηλικία 18 ετών, έχει ήδη δοκιμάσει τις δημιουργικές δυνάμεις του στην οπερατική σύνθεση άλλες επτά φορές, κυρίως στην opera seria, τη μορφή που εκφράζει καλύτερα τα αισθητικά ιδεώδη της εποχής. Η προσποιούμενη την κηπουρό είναι ένα αμάλγαμα σοβαρής (seria) και κωμικής όπερας (buffa), πράγμα διόλου παράδοξο, αφενός επειδή κατά το πρώτο μισό του 18ου αιώνα επικρατεί η μορφή της ναπολιτάνικης opera seria, άρα η εποχή που λαμβάνει ύπαρξη η εν λόγω όπερα είναι μεταβατική, αφετέρου επειδή ο Μότσαρτ, επηρεασμένος από τη Σχολή του Μάνχαϊμ, αγαπά τις καινοτομίες και ο συνδυασμός ή συγχώνευση των μορφών συνιστά καινοτομία.

Η μεγάλη τομή όμως θα σημειωθεί το 1781 με τον Ιδομενέα, βασιλιά της Κρήτης, στον οποίο, καθώς παρατηρεί ο Στέφαν Κούντσε, «για πρώτη φορά εκδηλώνεται η μουσική κλασικότητα ως θέατρο» για να χαρακτηρίσει το σύνολο της συνθετικής του δραστηριότητας στον τομέα της όπερας κατά την τελευταία δεκαετία της ζωής του (1781-1791). Τη δεκαετία αυτή, ο Μότσαρτ συνθέτει τις μεγάλες κλασσικές του όπερες αποδίδοντας έμφαση στη μορφή της opera buffa που επικρατεί το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα. Παρακολουθώντας λοιπόν το έργο του καινοτόμου Μότσαρτ, σχηματίζουμε χρήσιμη εικόνα για τα αισθητικά συμφραζόμενα της εποχής του. Το μεγάλο παράδοξο σύμφωνα με τον Στέφαν Κούντσε είναι ότι, «ενώ οι όπερές του εμφανίζονται σε συμφωνία με τις παραδοσιακές μορφές του μουσικού θεάτρου, είναι ασύμμετρες και ασύμβατες προς την πλειονότητα των φαινομενικά αντίστοιχων έργων, opera buffa και singspiele, που ανεβαίνουν στη σκηνή». Με άλλα λόγια, ενώ ο συνθέτης δημιουργεί στα στενά πλαίσια των καθιερωμένων μορφών, επιτυγχάνει να εκφράσει και τις δικές του μουσικές ιδέες με αυθορμητισμό και ευρηματικότητα. Η απάντηση, συνεχίζει ο Κούντσε, βρίσκεται στη μουσική κλασικότητα του Μότσαρτ. Όσο για τη σχέση του συνθέτη με τις παραδοσιακές μορφές, ο Κούντσε συμπεραίνει: «Η ιδέα της μορφής και η αυθεντία που είχε συνδεθεί με μια μορφή μουσικής σκέψης, επικυρωμένης από την παράδοση, εμφανίζονται απολύτως ενταγμένες στο έργο, χωρίς να είναι νοητές έξω από αυτό. Η έννοια της συνθετικής μορφής περιέχει την επαναληπτικότητα συστατικών δεδομένων της μορφής. Στις όπερες του Μότσαρτ, μορφή και έργο συμπίπτουν. Δεν υφίσταται αρχή, μέτρο ή κανόνας που να αποσπώνται από την ιδιαιτερότητα του έργου και να είναι ορατά στο μάτι ως γενική κατηγορία».

Είναι σαφές ότι, σε όλη τη διάρκεια του βίου του και όχι μόνο την τελευταία δεκαετία, ο Μότσαρτ δεν αγνοεί ποτέ τις καθιερωμένες αισθητικές τάσεις του μουσικού θεάτρου. Δεν αποτελεί έκπληξη λοιπόν ότι το 1779 αποδέχεται την πρόταση του ιμπρεσάριου Γιόχαν Μπεμ για μετατροπή της Προσποιούμενης την Κηπουρό σε Singspiel και σε Μεταμφιεσμένη σε κηπουρό (Die verstellte Gärtnerin). Μάλιστα, επεξεργάζεται εκ νέου κάποια μουσικά τμήματα για να ταιριάξουν καλύτερα με το γερμανικό κείμενο. Η ιταλική εκδοχή της όπερας, σε λιμπρέτο που αποδίδεται στον Τζιουζέπε Πετροζέλινι, περνά σε δεύτερο πλάνο όταν χάνεται η παρτιτούρα της Α΄ Πράξης. Έτσι, τον 19ο αιώνα και το μεγαλύτερο μέρος του 20ού, Η προσποιούμενη την κηπουρό είναι γνωστή με τη γερμανική της εκδοχή και τον τίτλο Κηπουρός από έρωτα (Die Gärtnerin aus Liebe). Η ιταλική εκδοχή αποκαθίσταται τη δεκαετία του 1970, όταν ανακαλύπτεται στην Τσεχοσλοβακία αντίγραφο της Α΄ Πράξης. Έκτοτε η ιταλική όπερα του Μότσαρτ La finta giardiniera (1775) μπορεί να παρουσιαστεί ξανά στη σκηνή και, το σπουδαιότερο, να επανεκτιμηθεί. Όπως παρατηρεί ο Νίκολας Τιλ, «είναι η όπερα στην οποία ο Μότσαρτ μιλά όχι μόνο ως ένας αξιοθαύμαστα και πρόωρα εξελιγμένος μουσικός, αλλά και ως άτομο που δίνει φωνή στην προσωπική του εμπειρία και ενδιαφέρεται για τα ζητήματα της γενιάς και της τάξης του με μια γλώσσα αναμφισβήτητα δική του».

Η σκηνοθεσία της Προσποιούμενης την κηπουρό του Νταβίντ Λεσκό για την Όπερα της Λιλ αναδεικνύει και αξιοποιεί προς τη σωστή κατεύθυνση τη δραματικότητα της μουσικής. Τη δραματικότητα αυτή μεταφράζει σωστά ο σκηνοθέτης στον άξονα της συνολικής σκηνικής συμπεριφοράς των τραγουδιστών με το να τους χειρίζεται σαν ηθοποιούς. Την ορχήστρα Κονσέρ ντ’ Αστρέ διευθύνει η Εμανουέλε Χάιμ.

Στα πρώτα δύο μέρη, οι είσοδοι και οι έξοδοι των -λευκοντυμένων από τη Σιλβέτ Ντεκέστ- τραγουδιστών ηθοποιών φαίνεται ότι παραλληλίζονται με τις διαφόρων διαστάσεων τροχήλατες ζαρντινιέρες με δέντρα και γλάστρες με άνθη της Αλουΐν ντε Νταρντέλ που πηγαινοφέρνουν κηπουροί (βοηθητικό προσωπικό) και ο -μεταμφιεσμένος σε κηπουρό Νάρντο- Ρομπέρτο, υπηρέτης τής -επίσης μεταμφιεσμένης σε κηπουρό Σαντρίνα- Μαρκησίας Βιολάντε Ονέστι. Πάνω απ’ όλα, πρόκειται για παρομοίωση των ανθρώπων με φυτά μπροστά από έναν πανύψηλο τοίχο της οικίας του Δημάρχου Δον Αγχίση. Φυτά ψηλά και αιχμηρά για τους τρεις άνδρες εραστές Κόμη Μπελφιόρε, Ραμίρο και Ρομπέρτο, δέντρα ολοστρόγγυλα για τις τρεις γυναίκες Σαντρίνα, Αρμίντα και Σερπέτα, και άλλα άνθη που ταιριάζουν στην εκάστοτε περίσταση όπως εκείνα για τη ζόρικη ανεψιά του Δημάρχου Αρμίντα: με κοφτερά δόντια όταν γίνεται θηρίο, (πλαστικά) ηλιοτρόπια που αποκεφαλίζει ένα-ένα με το μαστίγιο καμτσίκι της σε σκηνή θυμού. Δύο μικροί τροχήλατοι παραλληλόγραμμοι φράχτες από λέιλαντ (cupressocyparis leylandii) αρκούν ως εμπόδια του κήπου ανάμεσα στους χαρακτήρες. Τροχήλατος αχυράνθρωπος-σκιάχτρο και τροχήλατο νυφικό με μακριά ουρά συμπληρώνουν τα σκηνικά αντικείμενα. Σε γενικές γραμμές, όλο το (λουλουδένιο) ντεκόρ των δύο πρώτων μερών είναι κινητό, χωρίς ρίζες στο έδαφος, και άρα εφήμερο, όπως εφήμερες είναι και οι καταστάσεις με τις παρεξηγήσεις ταυτότητας και τις σκηνές αντιζηλίας!

Το τρίτο μέρος παίζεται κάτω από ολόγιομο φεγγάρι, σε ένα κατάφυτο, γαλαζοπράσινο δάσος με πανύψηλους γυμνούς κορμούς δέντρων και ρυάκια, ίσως ένα σαιξπηρικό δάσος, εφ’ όσον η υπόθεση μοιάζει κάπως με παραλλαγή του «Ονείρου θερινής νυκτός» και ο σκηνοθέτης τη φαντάζεται σαν ένα τέτοιο όνειρο. Οι τραγουδιστές ηθοποιοί δεν αποφεύγουν να λερώσουν στην πρασινάδα τα λευκά τους ρούχα, εποχής και μοντέρνα ταυτόχρονα, για χάρη ενός παιξίματος όσο το δυνατόν πιο φυσικού και συνάμα εναρμονισμένου με τα σκέρτσα και τα ποικίλα καμώματα της μουσικής ιδιοφυΐας του Μότσαρτ.

25 Μαρτίου 2014

Στην πρέσα

Δοκίμιο αρ. 10


Ριψοκίνδυνη ισορροπία του Πιερ Ριγκάλ κάτω από την πρέσα!

Υπό πίεση κινείται, χορεύει, υπάρχει επί μία ώρα, μέσα στο μικρό δωμάτιο της παράστασης Press, ο Πιερ Ριγκάλ, ο αθλητής που σπούδασε μαθηματικά και κινηματογράφο και το 2003 ίδρυσε την Ομάδα Derniére Minute για να εισέλθει στον χώρο του σύγχρονου χορού. Πάλι με κοστούμι, όπως λόγου χάρη στην παρθενική του εμφάνιση (érection), μαύρο τώρα. Πρωτότυπο ηλεκτρονικό ηχητικό περιβάλλον δημιουργούν ζωντανά και σε εναλλαγή ο Νιλ Μπορντούρ και ο Τζορτζ Ντάισον.

Το δωμάτιο, τοποθετημένο πάνω στη σκηνή ως αυτόνομη κατασκευή, έχει κυβικό σχήμα και λειτουργεί ως πρέσα, καθώς η έδρα της οροφής ανεβοκατεβαίνει επηρεάζοντας δραστικά το κινητικό σχέδιο του περφόρμερ αλλά και το φωτιστικό κλίμα με τους ψυχρούς λαμπτήρες της περιμετρικά. Φως μπαίνει και από τις χαραμάδες της οροφής, ενώ έχει αφαιρεθεί ο "τέταρτος τοίχος" για να βλέπουμε. Δηλαδή το κουτί του δωματίου είναι μια μηχανή και ο Ριγκάλ ένας βιρτουόζος ακροβάτης, ένας τρομερός πρωταθλητής που τσαλακώνει το κοστούμι του για να κρατήσει απίστευτες ισορροπίες που σου κόβουν την ανάσα. - Φοβερή η στιγμή που στηρίζει κατακόρυφα το σώμα του στο κεφάλι του, λες και έχει αναποδογυρίσει το κουτί, λες και πατάει στο ταβάνι!

Ο Ριγκάλ δεν είναι μόνος του μέσα στους γκρι τοίχους. Αριστερά κρέμεται από την οροφή μηχανισμός που καταλήγει σε κάμερα και μικρό κόκκινο φωτάκι. Στην αρχή, ο περφόρμερ (καθισμένος σε καρέκλα) και η κάμερα μας υποδέχονται κατά την προσέλευσή μας στο μεγάλο κουτί της πλατείας. Το δεδομένο ότι μας κοιτάζει και η κάμερα είναι σημαντικό, επηρεάζει τη συμπεριφορά μας…

Κατά την έναρξη, η τηλεχειριζόμενη κάμερα με το φωτάκι γυρίζει προς τα μέσα. Μπροστά της ο περφόρμερ κινείται σα να εκθέτει ένα υψηλό στάτους ποζάροντας. Την πρώτη φορά η πρέσα κατεβαίνει τόσο όσο χρειάζεται για να εξαφανιστεί το κεφάλι του περφόρμερ. Είναι μία  λαιμητόμος! Το ακέφαλο σώμα προσαρμόζεται, κινεί κυρίως τα χέρια, κάθεται στην καρέκλα, μέχρι να... ξαναφυτρώσει το κεφάλι στη θέση του σαν έκπληξη. Τη δεύτερη φορά, η πρέσα κατεβαίνει τόσο απειλητικά, ώστε χρειάζεται να χρησιμοποιήσει την καρέκλα ως εμπόδιο ή στήριγμα της οροφής. Την επόμενη φορά, η καρέκλα δεν υπάρχει πια και ο περφόρμερ, που χωράει μόνο οριζοντιωμένος, μας προτείνει να δούμε τη σκηνή με άλλο προσανατολισμό. Στη συνείδηση του θεατή εδραιώνεται τώρα το ερώτημα: πόσο μπορεί να συρρικνωθεί αυτός ο απειλητικός χώρος; Αισιοδοξία προκαλείται όταν ο περφόρμερ κατορθώνει να αντισταθεί και να σηκώσει με το σώμα του την πρέσα, η οποία θα απειλήσει εκ νέου, όμως λίγο, όσο χρειάζεται για να σημειωθεί ότι η απειλή βρίσκεται ακόμα εδώ. Αφού ξεχνάμε τρόπον τινά την ύπαρξή της, ο Ριγκάλ έχει την ευκαιρία να αποσυναρμολογήσει το ρομποτικό σποτάκι-κάμερα που τον παρακολουθεί και να χρησιμοποιήσει τον μηχανισμό ποικιλοτρόπως. Αρχικά, το αποσπασμένο μπράτσο της κάμερας χρησιμεύει ως μηχανισμός στήριξης. Κάθεται πάνω του, τον προσαρμόζει στην πλάτη του, επιχειρεί να κινηθεί μαζί του. Το σώμα του φαίνεται σαν προέκταση του μηχανισμού. Εν συνεχεία, κινεί τον ελαστικό μηχανισμό σαν μαριονέτα υποβάλλοντας την εικόνα ενός ερπετού, με το οποίο ερωτοτροπεί, αναμετριέται και τελικά το νικά. Άλλη ευκαιρία όμως η πρέσα δεν δίνει. Κατεβαίνει με γρήγορο, αποφασιστικό ρυθμό και τον σιδερώνει ολοζώντανο, τον συνθλίβει σαν μάζα άψυχου αντικειμένου. Γίνεται ο τάφος του. Τελικά, είναι τραγωδία.

Δεν μπορούμε να πούμε με απόλυτη βεβαιότητα ότι η πρέσα του Ριγκάλ λειτουργεί ως μεταφορά του σύγχρονου κοινωνικού μηχανισμού που καταπιέζει τα άτομα μέχρι συνθλίψεως, τουλάχιστον στον βαθμό που είναι δύσκολο ο θεατής να ταυτιστεί με κάποιον που φοράει μαύρο κοστούμι, μπλε πουκάμισο, μαύρη γραβάτα και δερμάτινα μποτάκια. Μπορούμε όμως να βεβαιώσουμε ότι ο πολύσημος τίτλος της παράστασης παρέχει τουλάχιστον δύο κλειδιά ανάγνωσης, αφού press, εκτός από πίεση, είναι και ο Τύπος, είναι και το πιεστήριο. Εντός του πιεστηρίου, λοιπόν, το σώμα του Ριγκάλ τυπώνει με μαύρο χιούμορ στη μνήμη μας μια γεμάτη νόημα και στιγμές κινδύνου παράσταση για το Φεστιβάλ της Καλαμάτας, ριψοκινδυνεύει και κατατροπώνει το εφήμερο, πολύ πιο πάνω από την αξία του εισιτηρίου…

20 Μαρτίου 2014

Άμλετ ή Τα σκαλιά της εξουσίας

Δοκίμιο αρ. 9


Ο Στεφάν Ντεγκού στον ρόλο του Άμλετ 

και τη σκηνή του πασίγνωστου μονολόγου 
"Να πεθάνεις - Να κοιμηθείς".
     

Ύμνος στη θεατρική τέχνη είναι ο «Άμλετ» (1868) του Αμπρουάζ Τομά, έτσι όπως τον σκηνοθετεί ο Ολιβιέ Πι, ο οποίος θριαμβεύει τα τελευταία χρόνια στον χώρο συνεργαζόμενος με τον μαέστρο Μαρκ Μινκόφσκι. Με τη Συμφωνική Ορχήστρα και τη Χορωδία του Μονέ, ο Πι τηρεί τις συμβάσεις και τους κανόνες της Μεγάλης Όπερας, δηλαδή του είδους στο οποίο ανήκει και η συγκεκριμένη, αλλά και με απόλυτη επιτυχία ενσωματώνει δικούς του νεωτερισμούς, στο πλαίσιο μιας θεατρολογικής ανάγνωσης.

Κυρίαρχος είναι ο ρόλος της σκηνογραφίας του Πιέρ-Αντρέ Βάιτς: κλίμακα που καλύπτει ολόκληρη τη σκηνή, και ενδιάμεσα διασπάται (το κεντρικό τμήμα) σε μικρότερες κλίμακες δράσης φανερώνοντας τοίχους και καμπυλωτά περάσματα. Υπό τους μινιμαλιστικούς φωτισμούς του Μπερτράν Κιλί, στις κλίμακες του σκηνικού λαμβάνουν χώρα το κρυφτό και το κυνηγητό των πρωταγωνιστών του δράματος. Ο ήρωας του Στεφάν Ντεγκού, ειδικότερα, πότε κάθεται σκεπτικός στην κερκίδα ως θεατής και πότε κινείται με εξαιρετική ευκολία στα κομματιασμένα σκαλοπάτια ως ένας Άμλετ της δράσης. Είναι ολοφάνερα μια σκηνογραφική σκηνοθεσία, όμως και μια μεγάλη δοκιμασία για τους επί σκηνής συντελεστές, που υπηρετούν τον δραστήριο σκηνικό μηχανισμό με αξιέπαινη σωματική δεινότητα και φυσικότητα. Η κυριαρχία αυτή του σκηνικού μηχανισμού μάς παραπέμπει κάθε στιγμή στην ανάλυση-σημείο αναφοράς του σαιξπηρολόγου Γιαν Κοττ, την οποία φαίνεται πως γνωρίζουν σκηνοθέτης και σκηνογράφος. «Η φεουδαρχική ιστορία», γράφει ο συγγραφέας του «Σαίξπηρ ο σύγχρονός μας», «είναι σαν μια μεγάλη σκάλα που την ανεβαίνει μια ασταμάτητη πομπή βασιλιάδων. Κάθε σκαλοπάτι, κάθε βήμα προς την κορυφή συνοδεύεται από φόνους, δολιότητα, προδοσία. Κάθε σκαλοπάτι φέρνει πιο κοντά στο θρόνο. Άλλο ένα σκαλοπάτι και το στέμμα θα πέσει. Γρήγορα ο μνηστήρας θα μπορέσει να το αρπάξει. Οι μονάρχες αλλάζουν. Όλοι τους όμως -καλοί και κακοί, γενναίοι και δειλοί, αχρείοι και ευγενικοί, απλοϊκοί και κυνικοί- ανεβαίνουν την ίδια σκάλα». Παρότι ο Άμλετ του Πι αποσπά το κεντρικό κομμάτι της μεγάλης κλίμακας για να χωροθετήσει το δικό του θεατρικό παιγνίδι αποκάλυψης της αλήθειας, δεν παύει αυτό το κομμάτι να είναι από τα ίδια υλικά. Μάλιστα, ο σκηνογράφος προεκτείνει και εκσυγχρονίζει αυτή την «Εικόνα του Μεγάλου Μηχανισμού» που περιγράφει ο Κοττ, καθότι η παμπάλαια σκάλα της εξουσίας, στην οποία κινούνται οι ήρωες με κλασικά κοστούμια, είναι φτιαγμένη από αναρίθμητα τούβλα! Με αυτόν τον τρόπο, η παράσταση παραπέμπει ταυτόχρονα στο φεουδαρχικό παρελθόν και στον σύγχρονο κόσμο. Ωστόσο, ο Άμλετ θα χρησιμοποιήσει και δική του σκάλα αλουμινίου, ενώ με το κενό που δημιουργεί στη μεγάλη κλίμακα, ανοίγει και ένα κενό στην εξουσία του σφετεριστή θείου του και της μητέρας του. Στον ελεύθερο χώρο της λειψής κλίμακας, μπορεί να γλεντοκοπά το βασιλικό ζεύγος, αλλά μεταξύ άλλων μπορεί και να διαμαρτυρηθεί ο λαός, να ζητήσει ελευθερία και να λιθοβολήσει τον βασιλιά με τα τούβλα που -πιθανόν αφαιρεί από το παλάτι, δηλαδή γκρεμίζει και- κουβαλά προηγουμένως ο Άμλετ με καροτσάκι και αδειάζει στη δεξιά πλευρά.  Στο ίδιο κενό, τρελαίνεται, τραγουδά και χορεύει με τα σκυλιά της εξουσίας, πνίγεται με τα τούβλα-βαρίδια αγκαλιά η Οφηλία, η μεγάλη μαριονέτα του Μηχανισμού. Πολύ χρησιμοποιείται η περιστρεφόμενη (κυκλική) σκηνή, επί της οποίας άγονται και φέρονται πρόσωπα και πράγματα.

Δύο φορές σκορπίζονται χαρτιά στη σκηνή. Την πρώτη, μετά την τέλεση του γάμου Κλαύδιου και Γερτρούδης, ο βασιλιάς πετάει χαρτονομίσματα από το μπαλκόνι για τον λαό! Τα μαζεύουν τα μέλη της μικτής χορωδίας σαν πουλιά που ορμούν σε τροφή. Τη δεύτερη, ο Άμλετ αδειάζει την τέφρα του πατέρα του πάνω σε τράπεζα, δηλαδή μύρια χαρτάκια μαύρα από μαύρη τεφροδόχο, και τοποθετεί ανεμιστήρα που τα σκορπίζει, ανακαλώντας στη μνήμη του θεατή το σκόρπισμα χαρτονομισμάτων! Είναι η ίδια τράπεζα που χρησιμοποιείται για την εκφορά της Οφηλίας! Η ακόλουθη διαμαρτυρία του λαού -με κόκκινες σημαίες και αίτημα την ελευθερία- φαίνεται ότι συνδέεται αιτιακά με την εικόνα της χάρτινης τέφρας, ενώ στο δραματουργικό πλαίσιο αιτιολογείται ως αποτέλεσμα της αποκάλυψης της αλήθειας.

Έξοχη βρίσκω την αξιοποίηση και του «θεάτρου μέσα στο θέατρο» προκειμένου να υπογραμμιστεί ο μεταθεατρικός χαρακτήρας του ανεβάσματος. Οι ηθοποιοί που αναπαριστάνουν τη δολοφονία του πατέρα του Άμλετ φορούν κοστούμια όμοια με αυτά των τεσσάρων πρωταγωνιστών. Το θέατρο δηλαδή βλέπει στον καθρέπτη το είδωλό του, διπλασιάζεται, και η αλήθεια παγιδεύεται. Κάτι παραπάνω από εύγλωττη η σκηνή που ακολουθεί τη θεατρική παγίδα, με τα θεατρικά είδωλα να μιμούνται τους πρωταγωνιστές του δράματος. Όταν η Οφηλία οδηγείται στον θάνατο, το θεατρικό της είδωλο βγάζει τα ρούχα του και σημειώνει πως δεν ήταν παρά ένας ρόλος, άδειος τώρα, ασώματος.

Η μουσική διεύθυνση του Μινκόφσκι αποδίδει θαυμάσια τις εντάσεις και τις ατμόσφαιρες του δράματος, οι τραγουδιστές εναρμονίζονται τέλεια με τις μελωδικές γραμμές. Στιγμές δραματικής έξαρσης μεταδίδουν ρίγη.

Στο φινάλε, το κενό καλύπτεται, η κλίμακα του Μεγάλου Μηχανισμού συμπληρώνεται, οι σφετεριστές της εξουσίας τιμωρούνται, και ο Πι προτείνει έναν συνδυασμό όλων των εκδοχών του τέλους. Εμφανίζεται το φάντασμα του δολοφονημένου βασιλιά και ενθαρρύνει τον Άμλετ να σκοτώσει τον Κλαύδιο (Δουμάς, λιμπρέτο Καρέ-Μπαρμπιέ). Η Γερτρούδη δεν τιμωρείται με εγκλεισμό σε μοναστήρι, αλλά, όπως στην τραγωδία του Σαίξπηρ, πεθαίνει όταν πίνει το δηλητηριασμένο κρασί. Πεθαίνει και ο Λαέρτης στη μονομαχία με τον Άμλετ, ο οποίος, πληγωμένος θανάσιμα (Σαίξπηρ, εκδοχή Ρίτσαρντ Μπόνιντζ, 1982), μπαίνει στο φέρετρο για να βρει την Οφηλία του (εκδοχή του «Φινάλε για το Κόβεντ Γκάρντεν» που πιθανολογείται ότι ο Τομά έφτιαξε για να ικανοποιήσει το αγγλικό κοινό). Έτσι, και πάλι προκύπτει ένα κενό εξουσίας, το οποίο εν τέλει καλύπτει έξυπνα ο σκηνοθέτης και η Ιστορία συνεχίζεται. Δηλαδή νικά και βασιλεύει το θέατρο, όταν βγαίνει από δεξιά το θεατρικό είδωλο του νεκρού σφετεριστή Κλαύδιου, ανεβαίνει θριαμβευτικά στο φέρετρο του Άμλετ και φοράει το στέμμα!

14 Μαρτίου 2014

Πέρα από την αισθητική

Δοκίμιο αρ. 8





Αν τυχόν, εκεί όπου βαδίζετε, σε τοπίο ερημικό ή δημόσιο χώρο πολύβουης πόλης, δείτε πάλλευκη κλωστή δεμένη σε δένδρα τυλιγμένη ή αφημένο διάφανο μικρό κουτί, δεν είστε παρά αντιμέτωποι με ορισμένα σχέδια (projects) του Παναγιώτη Βούλγαρη, ενός νέου καλλιτέχνη, ο οποίος διαλέγεται την τελευταία δεκαετία με παιγνιώδη τρόπο τόσο με  σύγχρονα κινήματα της τέχνης (ready made, μινιμαλισμός, land art), που πηγάζουν απ’ ευθείας από τις καινοτομίες που εισήγαγε ο Μαρσέλ Ντυσάν, όσο και με τον σύγχρονο θεατή, τον θεατή-καλλιτέχνη του μέλλοντος. Σχέδια, αντικείμενα, εγκαταστάσεις, αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις σε δημόσιους ή/και απόμακρους χώρους (ύπαιθρος) με μικτά μέσα και ετερόκλητα υλικά, ηχογραφήσεις, βιντεοσκοπήσεις, φωτογραφικές τεκμηριώσεις και σημειώσεις συγκροτούν ένα πολύπτυχο παιγνίδι, στο οποίο επιστρατεύονται παραδοσιακοί και τρέχοντες επικοινωνιακοί δίαυλοι (Διαδίκτυο, e-mail art), καθώς και ποικίλοι συνδυασμοί αυτών...

Το βασικό σχέδιο «Πλοιάρια» (“Vessels”, «διαφανή δωμάτια»), το οποίο μπορεί να λειτουργήσει σαν κλειδί ερμηνευτικό του σύνολου έργου του Παναγιώτη Βούλγαρη, πραγματοποιείται σε αστικά/τεχνητά ή/και φυσικά περιβάλλοντα. Πρόκειται για μια συνάρτηση των μεθόδων της «τέχνης της γης» (land art) και των «ετοιμοπαράδοτων» αντικειμένων (ready made objects), όμως το σχέδιο κινείται και πέραν αυτής... Μικρό παραλληλόγραμμο κουτί (με διάφανα τοιχώματα και περιεχόμενο συνήθως λευκά μοντέλα ανθρώπων τοποθετημένα όρθια...) αφήνει ο καλλιτέχνης λόγου χάρη στο μπράτσο μιας πεζογέφυρας και σε άλλους δημόσιους χώρους του Βερολίνου,  κάπου στην ύπαιθρο  της Βουδαπέστης και τελικά στον Δούναβη! Στους τίτλους που συνοδεύουν τις φωτογραφίες των έργων του σχεδίου αυτού δεν αναφέρεται πάντα ο τόπος του καλλιτεχνικού συμβάντος, καθώς το σήμα που προορίζεται να εκπέμψει η εικόνα/αναπαραγωγή παραλλάσσει ως προς τους στόχους και τις προθέσεις του καλλιτέχνη-εκθέτη... Οι τίτλοι των έργων, εξηγεί ο ίδιος, απλώς εντάσσονται σε μια τυπική επικοινωνιακή διαδικασία, όμως δεν περιγράφουν πάντα την ουσία τους. Στο σχέδιο των «διάφανων δωματίων», με τη γειτνίαση του τεχνητού και του φυσικού, του τεχνητού με το τεχνητό, του μικρόκοσμου με τον μακρόκοσμο, παράγεται συνήθως μια ένταση ανάμεσα στη υλική διαφάνεια του αντικειμένου και την αδιαφάνεια των κτηρίων και της περιβάλλουσας φύσης! Έτσι, το έργο τέχνης αποκτά μια εγκλειστική και ταυτόχρονα  αποκλειστική σχέση με το περιβάλλον, η ενότητα των συστατικών στοιχείων του έργου είναι εμπρόθετη και ταυτόχρονα τίθεται εν αμφιβόλω, και άρα η εγκατάσταση δύναται να απεγκαθίσταται στο διηνεκές, καθώς η θέση του ready made ενδέχεται να αλλάζει λόγω των καιρικών συνθηκών ή των παρεμβάσεων περαστικών. Ο καλλιτέχνης επιλέγει τον χώρο της έκθεσης, όμως ο τυχαίος θεατής-καλλιτέχνης μπορεί να αλλάξει το πλαίσιο της έκθεσης συμμετέχοντας στο παιγνίδι συνειδητά ή ασυνείδητα, καθώς, όπως γράφει ο Χανς Γκέοργκ Γκάνταμερ στο «Αλήθεια και μέθοδος» -ιδιαίτερα στο κεφάλαιο όπου αναλύει την οντολογία του παιγνιδιού- το παιγνίδι δεν εξαρτάται από τη συνείδηση των παικτών.

Ο όρος «παιγνίδι» λοιπόν είναι ιδιαίτερα σημαίνων στην προσέγγιση και κατανόηση των καλλιτεχνικών χειρονομιών του Παναγιώτη Βούλγαρη. Είναι ακριβώς η τελολογική δομή του παιγνιδιού -συνεχίζει ο Γκάνταμερ- που καθιστά το ανθρώπινο παιγνίδι διακριτό από μια απλώς παιγνιώδη δράση...  Ο καλλιτέχνης δε συμπεριφέρεται στο παιγνίδι όπως απέναντι σε ένα αντικείμενο, το παιγνίδι δεν τίθεται απέναντι στους παίκτες, καθώς «λογικό υποκείμενο του παίζειν είναι το ίδιο το παιγνίδι και όχι ο παίκτης». Τούτο επιβεβαιώνει και η δήλωση του καλλιτέχνη πως «σε ένα βαθμό το τι είναι κάθε έργο είναι μια κατάσταση που δεν της αποδίδει ιδιαίτερη σημασία». Όμως το παιγνίδι έχει νόημα χάρη στην τελολογική δομή του, δια της οποίας αποκτά τον χαρακτήρα νοήματος, καθώς αυτό το κάτι που παίζεται έχει ‘σημαντική’ ιδιότητα. Ο θεατής είναι ελεύθερος να συμμετέχει και να νοηματοδοτεί...

Ο Παναγιώτης Βούλγαρης δημιουργεί τις συνθήκες για την αυτοπαρουσίαση του παιγνιδιού θέτοντας σε κίνηση το σχέδιο (project), δηλαδή τα ίδια τα διαφανή δωμάτιά του, που σαν μπουκάλια στη θάλασσα ή σχεδίες ταξιδεύουν ως φορείς και ενός αιτήματος διαφάνειας των πραγμάτων, σα μέρη μιας διάφανης κιβωτού κουβαλούν έναν μετωνυμικό δείκτη της ανθρωπότητας προς ένα αλλού... Σε αυτή την ίδια την κινητοποίηση του σχεδίου έγκειται η ουσία του παιγνιδιού, διότι, καθώς αναλύει ο Γκάνταμερ, «το παιγνίδι υφίσταται ως μια ιδιαίτερη τάξη κίνησης» και «ο πραγματικός σκοπός του ... είναι η τάξη και η διαμόρφωση της ίδιας της κίνησης του παιγνιδιού».  Παράλληλα, με τα διαφανή δωμάτια ταξιδεύουν και ένας κριτικός σχολιασμός του καλλιτέχνη στο περιβάλλον και οι οικολογικοί του προβληματισμοί... Το έργο βρίσκεται κάπου εκεί έξω και σχολιάζει διαρκώς... Όσο υπάρχει, όσο αντέχουν τα υλικά του, θέτει ερωτήματα...


«Χωρίς τίτλο»




Εάν, ενίοτε, ο τίτλος του έργου είναι βοηθητικός στην αποκωδικοποίηση των μηνυμάτων που μεταφέρουν τα εφήμερα, διαρκώς αποϋλοποιούμενα έργα του Παναγιώτη Βούλγαρη, στην περίπτωση του σχεδίου (project) με το λευκό βαμβακερό νήμα -που τυλίγει ο καλλιτέχνης τελετουργικά γύρω από (δύο) δένδρα (το έργο καταγράφει με ακρίβεια τις περιστροφές του καλλιτέχνη!)- ο τίτλος παραπέμπει στο είδωλό του, είναι ένα ready made, ένα αντικείμενο καθ’ εαυτό, και έτσι το έργο κλείνεται ακόμη περισσότερο στον εαυτό του (;).  Όπως ready made είναι και το ίδιο το νήμα που διπλώνεται γύρω από δένδρα, που κατ’ αυτόν τον τρόπο σχηματίζουν μια φυσική ανέμη, αφημένη από τον καλλιτέχνη στους ανέμους και το έλεος του καιρού ...

Το έργο, θα μπορούσε κάλλιστα να χαρακτηριστεί ατόφια «τέχνη της γης». Αφ’ ενός, «τα σύμβολά του διαλύονται μέσα στο φυσικό τοπίο» σαν τα νήματα ενός βιβλίου που χαλαρώνουν και φθείρονται στο διάβα του χρόνου. Αφ’ ετέρου, είναι τοποθετημένο μακριά από το κοινό, όχι όμως και μη προσβάσιμο. Έτσι, ασκείται μια έμμεση κριτική στο αστικό, βιομηχανικό περιβάλλον και στους θεσμοθετημένους χώρους (μουσεία, γκαλερί...). Κι ωστόσο,  η χρήση του νήματος αφαιρεί τρόπον τινά κάτι από την ουδετερότητα του φυσικού τοπίου και του προσδίδει τον χαρακτήρα του τεχνητού!

Το έργο όχι μόνο είναι εκτεθειμένο στη φθορά, αλλά και ανοικτό στο τυχαίο: ανάμεσα στα νήματα, χορδές του μυστήριου αυτού μουσικού οργάνου, η κίνηση του ανέμου παράγει ήχους, παγιδεύει διάφορα υλικά από τον περιβάλλοντα χώρο και μικροοργανισμούς... Έτσι, η δημιουργία του δεν είναι κάτι που συμβαίνει άπαξ, αλλά  εν εξελίξει, και ο καλλιτέχνης δεν είναι ο αποκλειστικός αίτιός του. Ο Παναγιώτης Βούλγαρης υφαίνει ένα άγραφο βιβλίο, στις σελίδες του οποίου συγγράφει η φύση. Έτσι ο τόπος αφηγείται την ιστορία του!

Σε άλλη εκδοχή του έργου, είναι ο ίδιος ο καλλιτέχνης που «υφαίνει» στα νήματα του φυσικού γλυπτού υλικά όπως μαλλί, αναμιγνύει λάδι ελιάς, δέρμα, κόκκινο κρασί, και σάλιο, δηλαδή σύμβολα πολιτισμικά και θρησκευτικά .



Εγκαταστάσεις του καθεδρικού


Σε μια σειρά εγκαταστάσεων υπό τον τίτλο «Ο Καθεδρικός» (“The Cathedral” outdoor installations), ο καλλιτέχνης εισάγει στις υπαίθριες εξερευνήσεις του την έννοια του ιερού. Εδώ υπάρχει ένας αρχιτεκτονικός -θα μπορούσαμε να πούμε και σκηνογραφικός- προσανατολισμός που διατυπώνεται μινιμαλιστικά. Μια ετοιμοπαράδοτη εικόνα αγίου διπλώνεται στα δύο και χωροθετείται στο έδαφος σαν πυραμίδα ή στέγη ναού. Το έργο συμπληρώνει η παρουσία μοντέλου ανθρώπου, το μικροσκοπικό μέγεθος του οποίου αντιπαρατίθεται στις μεγαλύτερες διαστάσεις του αυτοσχέδιου «αρχιτεκτονήματος». Σε άλλη εγκατάσταση, η ίδια εικόνα τοποθετείται δίπλα από κρανίο ζώου στο έδαφος: είναι σαφές ότι τον καλλιτέχνη προβληματίζουν οι έννοιες του θανάτου, του  φθαρτού, του εφήμερου και του αιώνιου.

Κορυφαία έκφραση στη σειρά αυτή των καθεδρικών εγκαταστάσεων είναι η κατασκευή τράπεζας από ετερόκλητα υλικά: ξεχωρίζουν τα διάφανα κουτάκια, στα οποία αποδίδεται αναθηματική λειτουργία. Ο καλλιτέχνης δεν είναι παρά ένας πιστός που προσφέρει στο βωμό της τέχνης!



Τεκμηρίωση

Η εικονική συντήρηση και αρχειοθέτηση των εφήμερων παρεμβάσεων/εγκαταστάσεων του Παναγιώτη Βούλγαρη είναι αναγκαίος κρίκος στην αλυσίδα της επικοινωνίας μεταξύ των συντελεστών του παιγνιδιού! Φωτογραφίζει (ενίοτε βιντεοσκοπεί) ολόκληρη τη σκηνή του έργου ή/και λεπτομέρειες, ντοκουμεντάρει ανάλογα με τις σηματοδοτικές προθέσεις του. Φωτογραφίζεται και ο ίδιος από κάποιον μάρτυρα της σκηνής ως παροδικός συντελεστής της, στο πλαίσιο μιας αυτοαναφορικής λειτουργίας της τέχνης του. Ο θεατής που δεν έχει τη δυνατότητα να βρεθεί ενώπιον του πραγματικού έργου καλείται να πιστέψει στην ύπαρξή του, καθώς η φωτογραφία αποτελεί απόδειξη, μαρτυρία, πιστοποιητικό γέννησης του καλλιτεχνικού συμβάντος. Δεν αποτελεί αναπαραγωγή του έργου, αλλά περισσότερο σηματοδότη που δείχνει το έργο... Όπως θα έλεγε ο Ρολάν Μπαρτ, «η φωτογραφία δεν επικαλείται το παρελθόν και δεν αποκαθιστά αυτό που έχει καταργηθεί (από χρόνο, απόσταση, αλλά επιβεβαιώνει αυτό που βλέπω ότι υπήρχε»...

Καθώς ο Βούλγαρης είναι ευθέως εμπνευσμένος από τη μοντέρνα τέχνη του ρηξικέλευθου Ντυσάν, οι φωτογραφίες, οι σημειώσεις, οι τίτλοι, όλα τα ντοκουμέντα του έργου μπορεί να μη συνιστούν αναπαραγωγή του, ωστόσο λειτουργούν και αυτά σαν ετοιμοπαράδοτα αντικείμενα. Ακόμη και το ίδιο το όνομα του καλλιτέχνη χρησιμεύει ως ready made! Όμως, δεν εγκλωβίζεται σε μια στείρα επανάληψη αιτημάτων και μορφών του παρελθόντος. Ανεξάντλητος παίκτης της σύγχρονης τέχνης, ιχνηλάτης του καινούριου, προκαλεί ζωτικές συνθήκες για τη συνέχιση του καλλιτεχνικού παιγνιδιού πέρα από τις παραδοσιακές επιταγές της αισθητικής.

11 Μαρτίου 2014

Ραμώ ο σύγχρονός μας!

Δοκίμιο αρ. 7


Χορός στον Παράδεισο (λεπτομέρεια)! Σαφής αναφορά στον "Χορό" του Ματίς.


Η σύνθεση των ετερόκλητων είναι θεμελιώδης πρακτική στη χορογραφική και σκηνοθετική δουλειά της Λάουρας Σκότσι. Έχοντας μελετήσει όλα τα είδη χορού από την ηλικία των έξι, και με παράλληλες σπουδές στην παντομίμα και τη φωτογραφία, καθιστά το σύνθετο θέαμα ειδικότητά της. Το 2008, μάλιστα, εισέρχεται πρώτη φορά στον χώρο της οπερατικής σκηνοθεσίας και, όπως δείχνει η πορεία της, εξακολουθεί να μένει και να ταράζει τα νερά με τις αμφιλεγόμενες ιδέες της. Η πιο πρόσφατη πρόκληση: η σκηνοθεσία της όπερας-μπαλέτου του Ζαν Φιλίπ Ραμώ «Οι ευγενείς Ινδοί» (1735), σε λιμπρέτο του Λουΐ Φυζελιέ και μουσική διεύθυνση του Κριστόφ Ρουσσέ, ιδρυτή του συνόλου Τα Λυρικά Ταλέντα (Les Talens Lyriques), για το Θέατρο του Καπιτωλίου, την Εθνική Όπερα του Μπορντώ και το Κρατικό Θέατρο της Νυρεμβέργης.

Σε μια πληθωρική, δημιουργική αλλά και πολιτική σκηνοθεσία, με τη συνδρομή τεράστιων προβολών βίντεο του Στεφάν Μπρος, πλούσιες σκηνογραφίες συμβατές με το πνεύμα της μπαρόκ όπερας από τη Νατάσα Λεγκέν ντε Κερνεζόν και σύγχρονα κοστούμια από τον Ζαν-Ζακ Ντελμότ, η Σκότσι, αυστηρά προσηλωμένη στο παρόν, επινοεί ένα εντελώς καινούριο κείμενο, παράλληλο προς τη χειρόγραφη εκδοχή της όπερας που φυλάσσεται στη Δημοτική Βιβλιοθήκη της Τουλούζης και χρησιμοποιείται σε αυτή την παράσταση. Δηλαδή, δεν οπτικοποιεί απολύτως τίποτα από την εποχή της υπόθεσης και του συνθέτη, από την οποία κρατά μόνο τη μουσική που εκτελούν τα Λυρικά Ταλέντα του Ρουσσέ. Αντλεί λοιπόν τα οπτικά στοιχεία της από τον σημερινό κόσμο του θεάματος, τη σύγχρονη μαζική (υπο)κουλτούρα, τη διαφήμιση, τη φωτογραφία, τη ζωγραφική, τα δελτία ειδήσεων και γενικά την παγκόσμια σκηνή, και στοιχειοθετεί με κριτικό, ειρωνικό, καυστικό και καταγγελτικό ύφος μια αρνητική αναπαράσταση του «πολιτισμού» μας άξια περιγραφής. Τα ερωτήματα που φαίνεται ότι την ενδιαφέρουν περισσότερο είναι «τι συμβαίνει σήμερα στις εξωτικές περιοχές που αναφέρει το λιμπρέτο;» (Ινδία στην εποχή του Ραμώ είναι κάθε χώρα εκτός Ευρώπης με εξωτικά χαρακτηριστικά) και «πόσο ευγενικός τελικά είναι ο σύγχρονος πολιτισμός;», ενώ διάχυτη είναι και μια έντονη οικολογική ανησυχία για το μέλλον του πλανήτη. Αποτέλεσμα της σκηνοθετικής και χορογραφικής της γραμμής είναι μια -ας την πούμε- σχιζοφρενική οπτικοακουστική δημιουργία που δύσκολα βρίσκει φίλους στο συντηρητικό φιλόμουσο κοινό.

Στον Πρόλογο της όπερας των Ραμώ-Φυζελιέ, η θεά των απολαύσεων Ήβη και η θεά του πολέμου Μπελόν ανταγωνίζονται ενώπιον των τεσσάρων ευρωπαϊκών εθνών που απαρτίζουν το σώμα του μπαλέτου. Στον δικό της καταπράσινο Πρόλογο, η Σκότσι μας δείχνει με ακραίο, ωμό, ολόγυμνο ρεαλισμό έναν απομακρυσμένο, παρθένο Παράδεισο του ανθρώπινου γένους, στον οποίο εισβάλλουν θρησκευτικοί, πολιτικοί και άλλοι εκπρόσωποι του σημερινού πολιτισμού (ποδοσφαιριστές με διαφήμιση “Samsung” στις μπλούζες τους, στρατιώτες με όπλα και αλυσοπρίονο, μοντέλα κ.ά.) και τον καθιστούν σκουπιδότοπο. Μέχρι και (ο) Πάπας μετά Καρδιναλίων εμφανίζεται να τρώει πατατάκια “Lay's” και ύστερα να πετά κάτω την άδεια σακούλα! Μνημειώδης είναι η σκηνική φωτογραφία με όλους αυτούς τους εκπροσώπους να τραγουδούν ποζάροντας ευθυτενείς ανάμεσα στα σκουπίδια τους! Φεύγοντας, εκτός από σκουπίδια αφήνουν ρούχα και μηχανήματα που οι γυμνοί κάτοικοι του Παραδείσου δεν ξέρουν πώς να χρησιμοποιήσουν... Πανταχού παρούσες και τρεις τουρίστριες, κινούνται στον δικό τους κόσμο, επανέρχονται μανιεριστικά σαν τρεις Χάριτες σε κάθε ενότητα για να σώσουν τον γέλωτα.

Στην Πρώτη Είσοδο (Ο Τούρκος Στρατηγός), η Σκότσι φτιάχνει επί σκηνής μια ολοζώντανη καρτ ποστάλ από την Τουρκία, δηλαδή μια ακροθαλασσιά στην οποία εκβάλλει υπόνομος δεξιά. Η γαλλίδα Αιμιλία δεν είναι σκλάβα του Πασά Οσμάν, αλλά αρχηγού μαφίας που διακινεί μετανάστες. Στο πλευρό του μαφιόζου και της γυναίκας, ένοπλος σωματοφύλακας. Στον υπόνομο, οι τουρίστριες αγναντεύουν τα πέλαγα. Ο Οσμάν συλλαμβάνει τον Βαλέρ, εραστή της Αιμιλίας, σε ναυάγιο που συμβαίνει στην πισίνα-θάλασσα της σκηνής (τηλεκατευθυνόμενο πλοίο-παιγνίδι). Στη διάσωση των ναυαγών μεταναστών συμμετέχουν και οι τουρίστριες, που σώζουν κούκλες-αντικείμενα από τη θάλασσα. Σε ένδειξη μεγαλοψυχίας, ο Πασάς χορηγεί διαβατήρια σε όλους τους ναυαγούς και αφήνει ελεύθερους τους δύο εραστές. Ο φωτογραφικός και κινηματογραφικός νατουραλισμός της Σκότσι φτάνει στη σημείο να δείξει τον Οσμάν να κολυμπά -πριν τραγουδήσει- στην πισίνα-θάλασσα της σκηνής, να σκουπίζεται και να ντύνεται ενώπιον του κοινού. Εύστοχο το ερώτημα της παράστασης αν η Ελλάδα βρίσκεται δεξιά ή αριστερά!

Στη Δεύτερη Είσοδο (Οι Ίνκας του Περού), η Σκότσι σχεδιάζει μια καρτ ποστάλ από φυτεία ναρκωτικών του Περού και εκθέτει την υποκρισία του Αρχιερέα του Ήλιου Χουασκάρ παρουσιάζοντάς τον σαν αρχηγό συμμορίας. Ο Χουασκάρ δείχνει την αποδοκιμασία του για τον έρωτα της πριγκίπισσας Ίνκα Φανής και του ισπανού Κάρλος όχι προκαλώντας την έκρηξη κοντινού ηφαιστείου όπως ορίζει το λιμπρέτο του Φυζελιέ, αλλά βιάζοντας την κοπέλα και σκορπώντας τον τρόμο στους εργάτες-χορωδία της φυτείας. Είναι τόσο βίαιος και αδίστακτος, που πυροβολεί και σκοτώνει επί σκηνής τον συνεταίρο του. Στο τέλος, σε μια κινηματογραφικής αισθητικής θεαματοποίηση, καταφθάνουν ελικόπτερα με ειδικές δυνάμεις (προβολές στο πανί του ορίζοντα) και ο Κάρλος, ο οποίος κατεβαίνει με σχοινί από ελικόπτερο, σώζει την αγαπημένη του. Ο Χουασκάρ τραυματίζεται θανάσιμα στη συμπλοκή, ενώ οι ερωτευμένοι κατορθώνουν να διαφύγουν. Το κιόσκι παίρνει φωτιά και ανατινάζεται κυριολεκτικά στη σκηνή! Οι τουρίστριες, πάντα εκτός κλίματος και γι’ αυτό ακριβώς πάντα αστείες, κάνουν ψώνια στην πόλη Μάτσου Πίτσου, μυρίζουν φύλλα κοκαΐνης και με αυτά φτιάχνουν αφέψημα σα να πρόκειται για τσάι, τρώνε σα ζάχαρη με το κουτάλι την άσπρη σκόνη του Χουασκάρ.

Στην Τρίτη Είσοδο (Τα Λουλούδια), η Σκότσι καταγγέλλει την «κατάσταση της μουσουλμάνας γυναίκας» και ευρύτερα της γυναίκας όλου του κόσμου δείχνοντας σκηνές εμπορίου λευκής σαρκός. Δεν είναι λοιπόν ο κήπος του πέρση πρίγκιπα Τακμάς, αλλά ερημικό πέρασμα στο Ιράν, οι δρόμοι του trafficking! Και η αγαπημένη του πρίγκιπα Φατιμά δεν μεταμφιέζεται σε πολωνό σκλάβο για να παρακολουθήσει τις απιστίες του με τη σουλτάνα Αταλίδη, αλλά σε έναν από τους πολυάριθμους εμπόρους λευκής σαρκός (χορωδία) που εμφανίζονται με μαύρο κοστούμι, γυαλιά, και προεξάρχοντα τον Τακμάς. Ροζ ταγιέρ και γόβες για τη σουλτάνα, η οποία κρύβεται πίσω από πλυντήριο σε στιγμή κρίσης. Ενώ στην όπερα του Ραμώ, η Γιορτή των Λουλουδιών καλεί τον θρίαμβο του Έρωτα σε όλα τα Έθνη, στην όπερα που οπτικοποιεί παράλληλα στο μουσικό κείμενο η σκηνοθέτης-χορογράφος παρελαύνουν πάνω σε διασταύρωση από κόκκινους διαδρόμους γυναίκες θύματα trafficking, αρχικά με λευκά εσώρουχα και κόκκινες γόβες, έπειτα με ξανθιές περούκες και κόκκινο κραγιόν, και τελικά καμουφλαρισμένες με μαύρη ολόσωμη μπούρκα, σε μια ουρά δίχως τέλος. Στο ίδιο πλαίσιο της γιορτής, ο Τακμάς δέχεται τις περιποιήσεις του χαρεμιού των ξανθών λουλουδιών, βάζει άνετα χέρι, βγάζει τούρτα με γαμπρό και νύφες στην κορυφή, σωματέμποροι δέρνουν γυναίκα, παρελαύνουν διαμαρτυρόμενες με πικέτα και επιγραφές του στυλ «Η 12χρονη Νεσρίν παντρεύτηκε τον 42χρονο Γιουσέφ», με τη ζωντανή καρτ ποστάλ της Σκότσι να καταλήγει σε θύελλα που σκορπίζει τις γυναίκες στους πέντε ανέμους και τις τουρίστριες πάλι να σφραγίζουν κωμικά την εικόνα χορεύοντας με μπούρκες της μόδας (τιγρέ, αδιάβροχη, πουά)!

Στην Τέταρτη Είσοδο (Οι Άγριοι), βλέπουμε ένα εθνικό πάρκο με λίμνη στην Αμερική, στο οποίο εισβάλλουν μηχανικοί για να σχεδιάσουν αποδάσωση. Στη σκηνή δεσπόζει η διαφημιστική ταμπέλα κατασκευαστικής εταιρίας: You dream it, we build it! Οι αυτόχθονες λοιπόν δεν αναγκάζονται σε ανακωχή από τους ευρωπαίους νικητές, όπως ορίζει η υπόθεση της όπερας, αλλά διαδηλώνουν σαν οικολόγοι με μπλούζες “Save the Planet”, τους οποίους η Σκότσι υπονομεύει όταν τους βάζει να πίνουν από πλαστικά ποτήρια. Τη Ζιμά, κόρη του αρχηγού των οικολόγων, ποθούν ερωτικά ο ισπανός Αλβάρ και ο γάλλος Ντέμον. Και τι δεν κάνουν οι δύο υποψήφιοι εραστές για να την πείσουν! Σα διαφημιστές, της παρουσιάζουν ιδανικά έπιπλα κουζίνας, στρώμα κρεβατοκάμαρας, της δωρίζουν οικιακές ηλεκτρικές συσκευές, της υπόσχονται την ευτυχία με τον παγκοσμιοποιημένο πλέον αμερικάνικο τρόπο ζωής, μα εκείνη αρνείται τη σύγχρονη καταναλωτική μανία για τα μάτια του επικεφαλής των οικολόγων διαδηλωτών Αντάριο. Η τελική σκηνή δε δείχνει βέβαια κανένα χορό της γιορτής «Πίπα της Ειρήνης» που σηματοδοτεί τη συμφιλίωση των λαών και ίσως τον θρίαμβο του ευγενούς άγριου επί του πολιτισμένου ανθρώπου, αλλά σκηνές από τη ζωή ζευγαριών εν γάμω και αποκορύφωμα ηλικιωμένο ανδρόγυνο να αναπαύεται εν ειρήνη στο κρεβάτι! Το ζεύγος αυτό θα παρελάσει γυμνό στην επιλογική σκηνή, όπου επιστρέφουμε στον Παράδεισο του Προλόγου μαζί με μικρούς και μεγάλους σε ηλικία οικολόγους να ζητούν από τον κόσμο τη σωτηρία του πλανήτη και το ολόγυμνο μπαλέτο να χορεύει και πάλι σε απόλυτη αρμονία με τη μουσική του Ραμώ.

Στην τελευταία εικόνα, γυμνή έγκυος διασχίζει τη σκηνή κρατώντας ένα φαγωμένο μήλο που θυμίζει μανιτάρι και η παράσταση αναγγέλλει την έλευση του ...Σωτήρα!